Review sách "Smarter Faster Better" - 8 bí quyết năng suất từ một thầy giáo già và bài học về sự chủ động

Charles Duhigg là ai và tại sao cuốn sách này lại đặc biệt?

Charles Duhigg là nhà báo điều tra từng đoạt giải Pulitzer, tác giả của cuốn sách best-seller "The Power of Habit" (Sức Mạnh Của Thói Quen) . Ông tốt nghiệp Trường Kinh doanh Harvard và Đại học Yale, và là cây bút quen thuộc của The New York Times Magazine, The New Yorker .

Điều làm nên sự đặc biệt của cuốn sách này là cách Duhigg kết hợp giữa báo chí điều tra và khoa học hành vi. Ông không chỉ đưa ra những lời khuyên suông, mà kể những câu chuyện có thật, đi kèm với nghiên cứu khoa học, và rút ra những bài học thực tế .

Một độc giả trên Amazon viết: "Cuốn sách này khám phá những nguyên tắc tạo nên sự xuất sắc thông qua cách kể chuyện hấp dẫn và nghiên cứu chuyên sâu" .

Luận điểm trung tâm: Năng suất không phải là làm nhiều hơn, mà là chọn cách nghĩ khác đi

Luận điểm quan trọng nhất của Duhigg là: năng suất không phải là ép mình làm nhiều việc hơn trong thời gian ngắn hơn, mà là thay đổi cách chúng ta nhìn nhận thế giới và lựa chọn của mình .

Ông viết: "Những người, công ty và tổ chức năng suất nhất không chỉ hành động khác biệt. Họ nhìn nhận thế giới và các lựa chọn của mình theo những cách hoàn toàn khác biệt" .

Cuốn sách được chia thành 8 chương, mỗi chương tập trung vào một yếu tố then chốt của năng suất: Động lực, Đội nhóm, Tập trung, Thiết lập mục tiêu, Quản lý người khác, Ra quyết định, Đổi mới sáng tạo, và Hấp thụ dữ liệu .

8 nguyên tắc năng suất từ cuốn sách

Tôi xin phép đi qua từng nguyên tắc, không phải để tóm tắt, mà để chia sẻ những gì tôi học được từ chúng, và những suy ngẫm của riêng tôi sau 30 năm giảng dạy.

1. Động lực: Sức mạnh của sự kiểm soát

Duhigg mở đầu cuốn sách bằng một câu chuyện khiến tôi giật mình: về những cụ già trong viện dưỡng lão.

Ông kể về một nghiên cứu cho thấy những cụ già "nổi loạn" – những người tự ý sắp xếp lại đồ đạc, đổi thức ăn với nhau, phá vỡ nội quy – lại sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn và hạnh phúc hơn những cụ ngoan ngoãn tuân thủ mọi quy định .

Tại sao? Bởi vì những hành vi nổi loạn nhỏ đó cho họ cảm giác rằng họ vẫn kiểm soát được cuộc đời mình.

Duhigg viết: "Biến những việc vặt vãnh thành những quyết định có ý nghĩa, động lực tự thân sẽ xuất hiện" . Và: "Những hành vi nổi loạn nhỏ có sức mạnh tâm lý to lớn bởi vì những người nổi loạn xem sự chống đối đó như bằng chứng cho thấy họ vẫn kiểm soát cuộc đời mình" .

Bài học: Động lực đến từ cảm giác được kiểm soát, không phải từ phần thưởng hay hình phạt bên ngoài. Khi bạn tin rằng quyết định của mình có ảnh hưởng đến kết quả, bạn sẽ có động lực hơn gấp nhiều lần.

Tôi nhìn lại 30 năm giảng dạy. Những sinh viên có động lực học tập cao nhất không phải là những đứa sợ điểm kém hay ham học bổng, mà là những đứa tự chọn được môn học mình yêu thích, tự quyết định phương pháp học của mình.

2. Đội nhóm: Sức mạnh của tâm lý an toàn

Chương thứ hai kể về cuộc nghiên cứu kéo dài 4 năm của Google về điều gì làm nên một đội nhóm hoàn hảo .

Kết quả thật bất ngờ: thành phần của đội nhóm không quan trọng bằng cách họ tương tác với nhau. Điều quan trọng nhất là "tâm lý an toàn" (psychological safety) – cảm giác rằng bạn có thể nói ra bất cứ điều gì mà không sợ bị phán xét hay trừng phạt .

Duhigg chỉ ra rằng trong các cuộc họp của đội nhóm hiệu quả, mọi người có tỷ lệ phát biểu ngang nhau. Và những đội nhóm có nhiều phụ nữ thường hiệu quả hơn vì họ có kỹ năng đọc cảm xúc xã hội tốt hơn .

Ông viết: "Trong các cuộc họp, một số lãnh đạo của Google đánh dấu bên cạnh tên mỗi người mỗi khi họ phát biểu, và chỉ kết thúc cuộc họp khi số lần phát biểu của mọi người tương đương nhau" .

Bài học: Làm việc nhóm hiệu quả không phải là tập hợp những người giỏi nhất, mà là tạo ra môi trường nơi mọi người cảm thấy an toàn để đóng góp. Lắng nghe và tôn trọng lẫn nhau quan trọng hơn tài năng cá nhân.

3. Tập trung: Sức mạnh của mô hình tinh thần

Chương thứ ba kể về chuyến bay định mệnh của Air France 447, rơi xuống Đại Tây Dương năm 2009 khiến 228 người thiệt mạng .

Nguyên nhân? Các phi công rơi vào "đường hầm nhận thức" (cognitive tunneling) – họ tập trung quá mức vào một vấn đề kỹ thuật nhỏ đến nỗi bỏ qua bức tranh tổng thể rằng máy bay đang mất độ cao và sắp rơi .

Duhigg chỉ ra giải pháp: xây dựng "mô hình tinh thần" (mental models) – những câu chuyện bạn tự kể về những gì đang xảy ra, giúp bạn quyết định nên tập trung vào điều gì và bỏ qua điều gì .

Ông viết: "Chúng ta phải đưa ra quyết định, và những quyết định đó bao gồm việc xác định điều gì xứng đáng với sự chú ý của chúng ta" .

Bài học: Để tập trung hiệu quả, bạn cần có một mô hình tinh thần – một câu chuyện giúp bạn hiểu điều gì đang xảy ra và điều gì thực sự quan trọng. Khi mọi thứ hỗn loạn, hãy dừng lại, xây dựng lại câu chuyện, và xác định lại ưu tiên.

4. Thiết lập mục tiêu: SMART và Stretch Goals

Chương thứ tư kể về cách General Electric phát triển hệ thống SMART goals (Cụ thể, Đo lường được, Khả thi, Thực tế, Có thời hạn) . Nhưng rồi Jack Welch, CEO huyền thoại của GE, nhận ra rằng chỉ SMART thôi chưa đủ. Ông bổ sung thêm "stretch goals" – những mục tiêu đầy tham vọng, dường như không thể đạt được, nhưng lại kích thích sự sáng tạo và đột phá .

Duhigg viết: "Nếu bạn liên tục được bảo hãy tập trung vào những kết quả có thể đạt được, bạn sẽ chỉ nghĩ đến những mục tiêu có thể đạt được. Bạn sẽ không dám mơ lớn" .

Bài học: Hãy kết hợp SMART goals (cho hàng ngày) với stretch goals (cho tầm nhìn). Một bên giúp bạn có kế hoạch cụ thể, một bên giúp bạn không ngừng vươn lên.

5. Quản lý người khác: Sức mạnh của văn hóa cam kết

Duhigg phân tích 5 mô hình văn hóa doanh nghiệp: Ngôi sao (tuyển người giỏi nhất), Kỹ sư (giải quyết vấn đề kỹ thuật), Hành chính (tuân thủ quy trình), Độc đoán (theo ý một người), và Cam kết (xây dựng văn hóa mạnh với nhân viên tận tâm) .

Nghiên cứu cho thấy mô hình Cam kết là mô hình duy nhất luôn thành công .

Ông kể về cách Toyota và Pixar trao quyền cho nhân viên tuyến đầu tự ra quyết định, tạo ra văn hóa tin tưởng và cam kết . Ông viết: "Nhân viên làm việc thông minh hơn và tốt hơn khi họ tin rằng họ có quyền ra quyết định và khi họ tin rằng đồng nghiệp cam kết với thành công của họ" .

Bài học: Muốn quản lý người khác hiệu quả, hãy trao quyền và xây dựng lòng tin. Khi nhân viên cảm thấy họ là một phần của "gia đình", họ sẽ cống hiến hết mình.

6. Ra quyết định: Sức mạnh của tư duy xác suất

Chương thứ sáu kể về Annie Duke, một nữ poker chuyên nghiệp từ bỏ chương trình tiến sĩ để theo đuổi sự nghiệp đánh bài . Cô đã kiếm được hàng triệu đô la nhờ một bí quyết: tư duy xác suất (probabilistic thinking).

Duhigg giải thích: "Những người thua cuộc luôn tìm kiếm sự chắc chắn. Những người chiến thắng thoải mái thừa nhận với bản thân những điều họ không biết" .

Mỗi quyết định đều là một canh bạc – bạn đặt cược vào một kết quả dựa trên những gì bạn biết và không biết. Người ra quyết định giỏi là người liên tục cập nhật xác suất dựa trên thông tin mới .

Bài học: Đừng tìm kiếm sự chắc chắn tuyệt đối. Hãy học cách sống với sự không chắc chắn, đưa ra quyết định dựa trên xác suất, và liên tục điều chỉnh khi có thông tin mới.

7. Đổi mới sáng tạo: Sức mạnh của "kết nối yếu"

Chương thứ bảy kể về quá trình sản xuất bộ phim Frozen của Disney – một bộ phim tưởng chừng sẽ thất bại nhưng cuối cùng trở thành hiện tượng toàn cầu .

Bí mật nằm ở khái niệm "idea brokers" (những người môi giới ý tưởng) – những người có khả năng kết nối các ý tưởng từ những lĩnh vực khác nhau, tạo ra đột phá .

Duhigg chỉ ra rằng những ý tưởng đột phá thường đến từ việc kết nối những "liên kết yếu" – những người bạn quen biết thoáng qua, những lĩnh vực tưởng chừng không liên quan .

Bài học: Để sáng tạo, đừng chỉ quanh quẩn trong nhóm của mình. Hãy kết nối với những người ở lĩnh vực khác, đọc những cuốn sách ngoài chuyên môn, học hỏi từ những ngành nghề xa lạ.

8. Hấp thụ dữ liệu: Sức mạnh của sự tương tác chủ động

Chương cuối cùng kể về câu chuyện cải cách giáo dục tại Cincinnati, nơi các giáo viên được yêu cầu tương tác vật lý với dữ liệu – viết ra, vẽ ra, thảo luận – thay vì chỉ đọc báo cáo . Kết quả là số lượng học sinh đạt chuẩn tăng gấp bốn lần.

Duhigg lập luận rằng để biến thông tin thành kiến thức, chúng ta phải chủ động tương tác với nó. Không chỉ đọc thụ động, mà phải đặt câu hỏi, tranh luận, thử nghiệm .

Bài học: Đừng chỉ tiêu thụ thông tin một cách thụ động. Hãy chủ động tương tác: viết ra, thảo luận, áp dụng, thử nghiệm. Đó mới là cách học thực sự.

Những phê phán và hạn chế của cuốn sách

Là một người làm khoa học, tôi phải công tâm mà nói: "Smarter Faster Better" không phải là cuốn sách hoàn hảo, và nó có những chỉ trích đáng chú ý.

Thứ nhất, về tính mới mẻ. Nhiều nhà phê bình cho rằng các kết luận của Duhigg chủ yếu là "lẽ thường tình" . Một người viết: "Có ai nghĩ rằng trở nên tinh gọn, linh hoạt và đổi mới là điều không khôn ngoan không? Ai cần một cuốn sách để biết rằng hành vi rập khuôn và sợ hãi sự không chắc chắn sẽ không đưa chúng ta đi xa?" .

Thứ hai, về cấu trúc. Một số độc giả cho rằng cuốn sách thiếu một chủ đề xuyên suốt, các chương rời rạc, như một tập hợp các câu chuyện thú vị nhưng không gắn kết . Một người trên Amazon viết: "Có những câu chuyện bao quát và dường như không có chủ đề tóm tắt" .

Thứ ba, về độ sâu. Một số người so sánh với cuốn trước của Duhigg ("The Power of Habit") và cho rằng cuốn này không có những hiểu biết sâu sắc và đột phá bằng . Một người viết: "Cuốn sách này kể rất nhiều câu chuyện nhưng ít hiểu biết sâu sắc và bài học thực tế. Có thể đã có thể hành động nhiều hơn" .

Thứ tư, về tính ứng dụng phổ quát. Một số chủ đề không có sức hấp dẫn phổ quát, và cuốn sách không quản lý để đưa ra các bài học thực tế hiệu quả như cuốn đầu tiên của Duhigg .

Tôi hiểu những chỉ trích này. Và tôi nghĩ, vấn đề không nằm ở cuốn sách, mà nằm ở cách đọc. Duhigg không hứa hẹn những khám phá mang tính cách mạng. Ông chỉ kể những câu chuyện hay, đúc kết những bài học, và để người đọc tự rút ra điều phù hợp với mình.

Một độc giả trên The StoryGraph viết: "Điều tôi thích nhất ở cuốn sách này là nó không thúc ép mọi người nhồi nhét ngày càng nhiều việc vào ngày của họ. Nó tập trung vào cách đưa ra những lựa chọn thông minh hơn" .

Từ 8 nguyên tắc năng suất đến triết lý đồng hành

Đọc "Smarter Faster Better", tôi chợt nghĩ về một điều: nếu năng suất là kết quả của những lựa chọn thông minh, thì sự đồng hành chính là nền tảng để có thể đưa ra những lựa chọn đó một cách bình tĩnh và sáng suốt.

Duhigg nói về động lực đến từ cảm giác kiểm soát . Nhưng làm sao bạn có thể cảm thấy kiểm soát cuộc đời khi bạn luôn lo lắng về tài chính, về rủi ro, về tương lai bất định?

Ông nói về tâm lý an toàn trong đội nhóm . Nhưng làm sao bạn có thể tập trung vào công việc khi trong đầu luôn có nỗi lo "lỡ mình ốm thì sao, lỡ gia đình có chuyện thì sao"?

Ông nói về tư duy xác suất và ra quyết định trong điều kiện không chắc chắn . Nhưng nếu nỗi lo về rủi ro quá lớn, bạn sẽ không đủ bình tĩnh để đưa ra những quyết định sáng suốt.

Điều này gợi cho tôi nhớ đến triết lý "By your side, for life" (Đồng hành, trọn đời) của Daiichi Life. Một triết lý rất đẹp, rất nhân văn, bắt nguồn từ tinh thần "Customer First" (Khách hàng là trên hết) được sáng lập từ năm 1902 tại Nhật Bản.

Tôi tìm hiểu và biết rằng, trong trận động đất và sóng thần năm 2011 tại Nhật Bản, nhân viên Daiichi Life đã không ngại nguy hiểm, đến tận các trung tâm sơ tán để tìm kiếm khách hàng và trao tận tay họ những khoản thanh toán bảo hiểm. Họ không chỉ làm việc, họ đang sống với triết lý đồng hành của mình. "Kizuna" - sợi dây liên kết - đã trở nên bền chặt hơn bao giờ hết trong những thời khắc khó khăn nhất.

Khi bạn có một người đồng hành đáng tin cậy, bạn sẽ có:

• Cảm giác kiểm soát cuộc đời mình, bởi bạn biết rằng dù có chuyện gì xảy ra, bạn vẫn có điểm tựa.

• Tâm lý an toàn để tập trung vào công việc, bởi bạn biết gia đình mình được bảo vệ.

• Sự bình tĩnh để đưa ra những quyết định sáng suốt, bởi bạn không bị ám ảnh bởi nỗi lo rủi ro.

Đó là lý do tôi muốn giới thiệu với các bạn về dịch vụ tư vấn tài chính từ Daiichi Life qua số điện thoại 0932416712. Không phải để bán bảo hiểm, mà để các bạn có một người đồng hành thực sự, giúp các bạn xây dựng nền tảng vững chắc để có thể làm việc hiệu suất và sống một cuộc đời ý nghĩa.

Lời khuyên cho người trẻ

Các bạn sinh viên thân mến,

Thầy không thể quay lại tuổi 20 để sống khác. Nhưng thầy có thể chia sẻ với các bạn những gì thầy đã học được từ cuốn sách này, từ những sai lầm của chính mình.

Thứ nhất, hãy nhớ rằng động lực đến từ sự kiểm soát. Đừng để mình bị cuốn theo những yêu cầu từ bên ngoài. Hãy chủ động tạo ra những quyết định nhỏ mỗi ngày, để nhắc nhở bản thân rằng bạn đang kiểm soát cuộc đời mình .

Thứ hai, hãy xây dựng môi trường tâm lý an toàn xung quanh mình. Dù là trong gia đình, bạn bè hay nơi làm việc, hãy tạo ra không gian nơi mọi người có thể nói ra bất cứ điều gì mà không sợ bị phán xét. Và hãy đảm bảo rằng mọi người đều có cơ hội phát biểu như nhau .

Thứ ba, hãy xây dựng "mô hình tinh thần" cho công việc và cuộc sống. Khi đối mặt với quá nhiều thông tin và yêu cầu, hãy dừng lại, xây dựng một câu chuyện về những gì đang xảy ra, và xác định điều gì thực sự quan trọng .

Thứ tư, hãy kết hợp SMART goals với stretch goals. Đặt ra những mục tiêu cụ thể cho hàng ngày, nhưng đừng quên nuôi dưỡng những ước mơ lớn. Chính những ước mơ tưởng chừng không thể đạt được mới là động lực để bạn vươn lên .

Thứ năm, hãy trao quyền cho người khác. Khi bạn trở thành lãnh đạo, dù chỉ là một nhóm nhỏ, hãy nhớ rằng văn hóa cam kết và tin tưởng sẽ tạo ra năng suất cao hơn bất kỳ hệ thống kiểm soát nào .

Thứ sáu, hãy học tư duy xác suất. Đừng tìm kiếm sự chắc chắn tuyệt đối. Hãy chấp nhận rằng cuộc sống đầy bất định, và quyết định tốt nhất là quyết định dựa trên những gì bạn biết, sẵn sàng điều chỉnh khi có thông tin mới .

Thứ bảy, hãy kết nối với những người ở lĩnh vực khác. Những ý tưởng đột phá thường đến từ sự giao thoa giữa các ngành. Đừng chỉ quanh quẩn trong chuyên môn của mình .

Và cuối cùng, hãy chủ động tương tác với thông tin. Đừng chỉ đọc thụ động. Hãy viết ra, thảo luận, áp dụng, thử nghiệm. Đó mới là cách học thực sự .

Kết luận

"Smarter Faster Better" không phải là cuốn sách hoàn hảo, và Charles Duhigg không phải là nhà tiên tri. Nhưng cuốn sách này chứa đựng những bài học quý giá về cách chúng ta có thể làm việc hiệu quả hơn, không phải bằng cách cố gắng nhiều hơn, mà bằng cách suy nghĩ khác đi.

Nó nhắc nhở tôi rằng:

• Năng suất không phải là làm nhiều việc hơn, mà là làm đúng việc.

• Động lực không đến từ phần thưởng, mà từ cảm giác được kiểm soát.

• Làm việc nhóm hiệu quả không phải là tập hợp người giỏi, mà là tạo môi trường an toàn.

• Quyết định tốt không phải là quyết định chắc chắn, mà là quyết định dựa trên xác suất.

Tôi ước mình đọc cuốn sách này sớm hơn 20 năm. Nhưng không sao, muộn còn hơn không. Và tôi hy vọng các bạn, ở tuổi đôi mươi, sẽ đọc nó, suy ngẫm về nó, và rút ra được những bài học mà tôi phải mất 30 năm mới hiểu thấu.

Hãy bắt đầu ngay hôm nay. Hãy kiểm soát cuộc đời mình. Hãy xây dựng môi trường an toàn. Hãy đặt mục tiêu lớn. Và hãy nhớ rằng: năng suất đích thực không phải là làm được bao nhiêu việc, mà là sống một cuộc đời có ý nghĩa với những lựa chọn thông minh.

---

Bài viết là trải nghiệm cá nhân và bài học tôi rút ra từ cuốn sách. Nếu các bạn quan tâm đến việc xây dựng một kế hoạch tài chính dài hạn, một phần quan trọng để có nền tảng vững chắc cho những lựa chọn thông minh trong cuộc sống, tôi có thể giới thiệu dịch vụ tư vấn tài chính uy tín từ Daiichi Life qua số điện thoại 0932416712. Hãy liên hệ nếu bạn cần một người đồng hành thực sự trên hành trình dài của cuộc đời.

---

Thầy giáo già
(Giảng viên Toán cao cấp, Đại học Kinh tế Quốc dân)