"The Alchemist" - Hành trình tìm kiếm kho báu và bài học về cuộc đời từ một thầy giáo già

Cậu bé Santiago và hành trình đi tìm giấc mơ

Câu chuyện của "The Alchemist" thực ra rất đơn giản . Một cậ bé chăn cừu người Tây Ban Nha tên Santiago có một giấc mơ lặp đi lặp lại: một kho báu đang chờ cậu dưới chân kim tự tháp Ai Cập. Với sự khích lệ của một người đàn ông tự xưng là vua Melchizedek, Santiago bán đàn cừu, vượt biển sang châu Phi và bắt đầu hành trình xuyên sa mạc để tìm kiếm kho báu .

Trên đường đi, cậu gặp đủ loại người. Một người bán pha lê ở Tangier, người đã dạy cậu về sự kiên nhẫn và ý nghĩa của công việc . Một người Anh đang tìm kiếm nhà giả kim huyền thoại, người đã dạy cậu rằng có quá nhiều kiến thức sách vở đôi khi lại cản trở hành động . Và cuối cùng là nhà giả kim, người đã đồng hành cùng cậu qua những thử thách cuối cùng trên sa mạc, dạy cậu lắng nghe trái tim và hiểu được "Linh hồn của Thế giới" .

Điểm đặc biệt của cuốn sách là cách kể chuyện như một câu chuyện ngụ ngôn, giản dị mà sâu sắc . Paulo Coelho viết bằng thứ văn xuôi trong trẻo, gần như là thơ, khiến người đọc cảm thấy như đang nghe một câu chuyện cổ tích được kể bên bếp lửa . Nhưng bên trong câu chuyện cổ tích ấy là những tầng ý nghĩa mà càng lớn tuổi, càng trải nghiệm, người ta càng thấm thía.

Personal Legend - Định mệnh của mỗi người

Khái niệm quan trọng nhất trong "The Alchemist" là "Personal Legend" (tạm dịch: Sứ mệnh cá nhân, hay Định mệnh của đời người). Vua Melchizedek giải thích với Santiago: đó là con đường mà mỗi người sinh ra đều được định sẵn để đi, là điều mà bạn luôn khao khát được thực hiện từ sâu thẳm tâm hồn .

Tôi dừng lại ở khái niệm này rất lâu. Tự hỏi mình: Personal Legend của tôi là gì?

Khi còn trẻ, tôi nghĩ đó là trở thành giáo sư, là có nhiều bài báo quốc tế, là được sinh viên ngưỡng mộ. Tôi chạy theo những mục tiêu đó suốt 30 năm, và tôi đạt được hầu hết chúng. Nhưng có một câu hỏi day dứt: tại sao khi đã có tất cả, tôi vẫn cảm thấy trống rỗng?

Coelho viết: "Khi bạn còn trẻ, bạn nghĩ rằng Personal Legend của mình là những thứ bạn đạt được. Khi bạn lớn hơn, bạn nhận ra nó là những gì bạn trở thành trên hành trình đạt được chúng."

Tôi nhận ra mình đã nhầm mục tiêu với sứ mệnh. Mục tiêu là những cột mốc bên đường, còn sứ mệnh là lý do bạn đi trên con đường đó. Tôi muốn trở thành giáo sư, nhưng sâu thẳm, tôi muốn được truyền cảm hứng cho sinh viên, muốn được góp phần đào tạo những thế hệ trẻ có tư duy và có trái tim. Đó mới là Personal Legend của tôi. Và tôi đã lãng quên nó suốt 30 năm để chạy theo những thứ phù phiếm bên ngoài.

Bảy bài học từ hành trình của Santiago

Đọc lại "The Alchemist" lần này, tôi ghi lại bảy bài học mà tôi cho là quý giá nhất, từ chính hành trình của cậu bé chăn cừu.

1. Khởi đầu từ một giấc mơ

Mọi chuyện bắt đầu từ một giấc mơ. Santiago mơ thấy kho báu, và cậu đủ dũng cảm để tin vào giấc mơ đó .

Tôi nhìn lại mình. Khi còn trẻ, tôi cũng có những giấc mơ. Nhưng rồi cuộc sống, công việc, trách nhiệm gia đình, những lời khuyên an toàn từ người lớn... tất cả đã dần dần bóp nghẹt những giấc mơ ấy. Tôi trở nên "thực tế", tôi học cách bằng lòng với những gì mình có, và tôi gọi đó là "trưởng thành".

Nhưng Coelho nói với chúng ta: "Đó không phải là trưởng thành, đó là từ bỏ."

Giấc mơ là tiếng gọi đầu tiên của Personal Legend. Nếu bạn không lắng nghe nó, nó sẽ nhỏ dần rồi tắt hẳn .

2. Dám từ bỏ vùng an toàn

Santiago có một cuộc sống ổn định với đàn cừu. Cậu biết từng con, biết chúng ăn bao nhiêu, ngủ ở đâu, con nào ốm con nào khỏe. Đó là vùng an toàn của cậu .

Nhưng để đi tìm kho báu, cậu phải bán đàn cừu. Phải chấp nhận không biết trước điều gì. Phải đối mặt với sự bất định.

Tôi hiểu cảm giác đó. Ở tuổi 53, tôi có một vùng an toàn rất rộng: công việc ổn định, thu nhập ổn định, vị trí trong xã hội ổn định. Để thay đổi, để theo đuổi một điều gì mới, tôi phải từ bỏ một phần sự ổn định đó. Và điều đó thật đáng sợ.

Nhưng Coelho nhắc nhở: "Để đến được kho báu, bạn phải rời khỏi nơi bạn đang đứng." 

3. Vũ trụ luôn đồng hành

Có lẽ câu nói nổi tiếng nhất trong "The Alchemist" là: "Khi bạn thực sự muốn điều gì, cả vũ trụ sẽ hợp lực giúp bạn đạt được điều đó." 

Nhiều người cho rằng câu nói này quá lãng mạn, thậm chí ngây thơ . Họ bảo: vũ trụ không quan tâm bạn muốn gì. Nhưng tôi nghĩ khác.

Sau 30 năm sống và làm việc, tôi nhận ra rằng khi bạn thực sự tập trung vào một mục tiêu, khi bạn dồn hết tâm trí và năng lượng vào nó, bạn bắt đầu nhìn thấy những cơ hội mà trước đây bạn bỏ qua. Bạn bắt đầu gặp những người có thể giúp bạn. Bạn bắt đầu học hỏi những điều cần thiết.

Đó không phải là vũ trụ "phù hộ" cho bạn theo nghĩa huyền bí. Đó là vũ trụ phản hồi lại sự tập trung và nỗ lực của bạn. Khi bạn thực sự muốn điều gì, bạn sẽ tìm ra cách. Và khi bạn tìm ra cách, cơ hội sẽ đến .

4. Lắng nghe trái tim

Một trong những đoạn tôi thích nhất trong sách là cuộc đối thoại giữa Santiago và trái tim mình khi băng qua sa mạc. Nhà giả kim dạy cậu rằng: "Hãy lắng nghe trái tim mình. Nó biết mọi thứ, bởi vì nó đến từ Linh hồn của Thế giới, và một ngày nào đó nó sẽ trở về đó." 

Trái tim chúng ta thường bị coi là yếu đuối, là cảm tính, là thứ cần phải kiểm soát bằng lý trí. Nhưng Coelho nói ngược lại: trái tim là người dẫn đường đáng tin cậy nhất.

Tôi nhớ những lần trong đời tôi đã không nghe theo trái tim. Những lần tôi chọn công việc an toàn thay vì công việc mình yêu thích. Những lần tôi im lặng khi lẽ ra phải nói. Những lần tôi ở lại khi lẽ ra phải đi. Và tôi chưa bao giờ không hối tiếc.

Học cách lắng nghe trái tim không có nghĩa là làm theo mọi cảm xúc nhất thời. Mà là học cách phân biệt đâu là tiếng nói sâu thẳm của con người mình, đâu là những tạp âm của sợ hãi và định kiến xã hội .

5. Sợ hãi là kẻ nói dối lớn nhất

Trên hành trình của mình, Santiago đối mặt với vô số nỗi sợ: sợ mất tiền, sợ chiến tranh, sợ chết, sợ không tìm thấy kho báu. Nhưng điều ngăn cản cậu lớn nhất không phải là những nguy hiểm thực tế, mà là nỗi sợ trong tâm trí .

Coelho viết: "Sợ hãi về thất bại là thứ duy nhất có thể ngăn cản bạn đạt được Personal Legend của mình."

Tôi nhìn lại những quyết định trong đời mình. Bao nhiêu lần tôi không dám làm điều mình muốn chỉ vì sợ? Sợ thất bại, sợ bị chê cười, sợ mất những gì đang có. Và hầu hết những nỗi sợ đó đều không thành hiện thực. Chúng chỉ là những bóng ma do chính tôi tạo ra.

Bài học từ cuốn sách: đừng để nỗi sợ quyết định thay bạn. Hãy đối mặt với nó, phân tích nó, và nếu nó không có cơ sở thực tế, hãy bước qua nó .

6. Hành trình quan trọng hơn đích đến

Đây có lẽ là bài học sâu sắc nhất, và cũng là bài học mà tôi phải mất 30 năm mới hiểu.

Santiago đi suốt hành trình chỉ để tìm kho báu. Nhưng cuối cùng, cậu nhận ra rằng những gì cậu có được quý giá nhất không phải là kho báu, mà là những trải nghiệm, những bài học, những con người cậu gặp trên đường .

Khi còn trẻ, tôi chỉ nghĩ đến đích đến. Tôi muốn có chức danh, có bài báo, có sự công nhận. Tôi coi những năm tháng đi trên đường chỉ là phương tiện để đến đích. Tôi không tận hưởng hành trình.

Bây giờ, khi đã gần đến đích của sự nghiệp, tôi chợt nhận ra: chính những năm tháng đi trên đường mới là cuộc đời thực sự. Đích đến chỉ là một khoảnh khắc. Hành trình mới là tất cả .

7. Kho báu ở ngay nơi bạn bắt đầu

Và đây là cú twist lớn nhất của cuốn sách, cũng là bài học khiến tôi phải suy ngẫm nhiều nhất.

Sau tất cả hành trình xuyên sa mạc, vượt qua bao nguy hiểm, Santiago cuối cùng cũng đến được chân kim tự tháp. Cậu đào tìm kho báu nhưng không thấy. Rồi cậu bị bọn cướp tấn công, và một tên cướp đã nói với cậu: "Ta cũng từng mơ thấy một kho báu ở Tây Ban Nha, dưới gốc cây trong nhà thờ đổ nát. Nhưng ta không ngu ngốc như mày, ta không đi tìm nó."

Santiago quay về Tây Ban Nha, đến chính nhà thờ nơi cậu từng chăn cừu, đào dưới gốc cây, và tìm thấy kho báu .

Thông điệp thật rõ ràng: kho báu thực sự không phải ở đâu xa, nó ở ngay nơi bạn bắt đầu. Nhưng bạn phải đi một vòng thật xa, phải trải nghiệm đủ nhiều, mới có thể nhận ra điều đó.

Tôi đọc đến đoạn này và nghẹn ngào.

Bao nhiêu năm tôi đi tìm hạnh phúc, tìm ý nghĩa cuộc đời ở những nơi xa xôi: trong danh vọng, trong tiền bạc, trong sự công nhận. Và cuối cùng, tôi nhận ra hạnh phúc thực sự ở ngay bên cạnh tôi: trong bữa cơm gia đình, trong nụ cười của vợ, trong những câu hỏi ngây thơ của con gái, trong ánh mắt biết ơn của sinh viên sau mỗi giờ học.

Tôi đã phải đi một vòng rất xa để trở về đúng nơi mình bắt đầu, và nhận ra kho báu vẫn ở đó, chờ tôi từ rất lâu.

Những phê phán và hạn chế của cuốn sách

Là một người làm khoa học, tôi phải công tâm mà nói: "The Alchemist" không phải là cuốn sách hoàn hảo, và nó có nhiều người ghét cũng như có nhiều người yêu .

Nhiều độc giả cho rằng cuốn sách quá đơn giản, thậm chí là ngây thơ . Một người trên LibraryThing viết: "Nó giống như một tấm áp phích động lực được kéo dài thành một cuốn tiểu thuyết ngắn."  Một người khác gọi nó là "thứ nhảm nhí giả triết lý" và so sánh nó với "những câu nói trên gối trang trí bán ở Ross" .

Một số người chỉ trích thông điệp "vũ trụ đồng hành" là lạc quan một cách mù quáng, thậm chí nguy hiểm . Họ cho rằng trong thế giới thực, không phải lúc nào theo đuổi giấc mơ cũng dẫn đến thành công, và việc cổ vũ mọi người từ bỏ công việc ổn định để đi tìm "kho báu" có thể dẫn đến thất bại và thất vọng .

Cũng có ý kiến cho rằng cuốn sách vay mượn quá nhiều từ các truyền thống triết học và tôn giáo khác nhau mà không thực sự đóng góp gì mới . Một nhà phê bình gọi nó là "chủ nghĩa thần bí đại chúng" .

Những chỉ trích này, theo tôi, đều có cơ sở. "The Alchemist" không phải là một tác phẩm triết học uyên thâm, và thông điệp của nó, nếu hiểu theo nghĩa đen, có thể dẫn đến những quyết định sai lầm.

Nhưng tôi nghĩ, vấn đề không nằm ở cuốn sách, mà nằm ở cách đọc. "The Alchemist" là một câu chuyện ngụ ngôn, một tấm gương phản chiếu. Nó không đưa ra công thức cụ thể để thành công, nó chỉ đặt ra những câu hỏi để mỗi người tự trả lời . Nếu bạn đọc nó như một cuốn sách self-help thông thường, bạn sẽ thất vọng. Nhưng nếu bạn đọc nó như một lời mời gọi để suy ngẫm về cuộc đời mình, nó có thể mở ra những cánh cửa bất ngờ .

Từ hành trình của Santiago đến triết lý đồng hành

Đọc "The Alchemist" lần này, tôi chợt nghĩ về một điều: hành trình tìm kiếm Personal Legend là hành trình của mỗi người, nhưng không ai có thể đi một mình.

Santiago có vua Melchizedek chỉ đường, có người bán pha lê dạy về kiên nhẫn, có người Anh chia sẻ kiến thức, có nhà giả kim đồng hành qua những thử thách cuối cùng, và có Fatima - người con gái sa mạc - dạy cậu về tình yêu đích thực . Mỗi người xuất hiện vào đúng thời điểm, trao cho cậu những bài học cần thiết, rồi lại lặng lẽ rời đi.

Điều này gợi cho tôi nhớ đến triết lý "By your side, for life" (Đồng hành, trọn đời) của Daiichi Life. Một triết lý rất đẹp, rất nhân văn, bắt nguồn từ tinh thần "Customer First" (Khách hàng là trên hết) được sáng lập từ năm 1902 tại Nhật Bản.

Tôi tìm hiểu và biết rằng, trong trận động đất và sóng thần năm 2011 tại Nhật Bản, nhân viên Daiichi Life đã không ngại nguy hiểm, đến tận các trung tâm sơ tán để tìm kiếm khách hàng và trao tận tay họ những khoản thanh toán bảo hiểm. Họ không chỉ làm việc, họ đang sống với triết lý đồng hành của mình. "Kizuna" - sợi dây liên kết - đã trở nên bền chặt hơn bao giờ hết trong những thời khắc khó khăn nhất.

Tôi chợt nghĩ, trên hành trình đi tìm Personal Legend của mỗi người, chúng ta cũng cần những người đồng hành như thế. Không phải những người làm thay chúng ta, mà là những người ở bên cạnh, nâng đỡ khi ta vấp ngã, chỉ đường khi ta lạc lối, và nhắc nhở ta về kho báu thực sự khi ta quên mất nó.

Và trong hành trình tài chính - một phần quan trọng của cuộc đời - việc có một người đồng hành đáng tin cậy cũng quan trọng không kém. Bởi nỗi lo về tiền bạc, về tương lai, về rủi ro là một trong những nỗi lo lớn nhất cản trở chúng ta dấn thân vào hành trình tìm kiếm ý nghĩa đích thực của cuộc đời.

Khi bạn có một kế hoạch tài chính vững chắc, khi bạn biết rằng gia đình mình được bảo vệ trước những rủi ro bất ngờ, khi bạn có một người đồng hành đáng tin cậy để tư vấn cho bạn, bạn sẽ có thêm rất nhiều can đảm để bán đàn cừu, băng qua sa mạc, và đi tìm kho báu của riêng mình.

Đó là lý do tôi muốn giới thiệu với các bạn về dịch vụ tư vấn tài chính từ Daiichi Life qua số điện thoại 0932416712. Không phải để bán bảo hiểm, mà để các bạn có một người đồng hành thực sự, giúp các bạn loại bỏ những nỗi lo không cần thiết, để các bạn có thể tập trung vào hành trình quan trọng nhất: hành trình tìm kiếm Personal Legend của chính mình.

Lời khuyên cho người trẻ

Các bạn sinh viên thân mến,

Thầy không thể quay lại tuổi 20 để sống khác. Nhưng thầy có thể chia sẻ với các bạn những gì thầy đã học được từ cuốn sách này, từ chính những sai lầm của mình.

Thứ nhất, hãy lắng nghe giấc mơ của mình. Đừng vội gạt bỏ những khao khát sâu thẳm chỉ vì chúng có vẻ không thực tế. Đó có thể là tiếng gọi của Personal Legend bạn. Hãy dành thời gian để tìm hiểu nó, để khám phá xem nó thực sự muốn nói điều gì .

Thứ hai, đừng sợ rời khỏi vùng an toàn. Sự ổn định có thể là cái bẫy lớn nhất ngăn bạn đến với cuộc đời mình thực sự muốn sống. Hãy học cách chấp nhận bất định, học cách đối mặt với những điều không biết trước. Đó là nơi cuộc sống thực sự bắt đầu .

Thứ ba, hãy tin vào những dấu chỉ. Cuộc sống luôn gửi cho bạn những tín hiệu, nếu bạn biết lắng nghe. Một cuốn sách tình cờ rơi vào tay, một người lạ nói với bạn điều gì đó, một cơ hội bất ngờ xuất hiện... Đừng coi đó là ngẫu nhiên. Hãy đặt câu hỏi: điều này đang muốn nói với tôi điều gì? 

Thứ tư, học cách lắng nghe trái tim. Trong một thế giội mà lý trí được đề cao quá mức, trái tim thường bị bỏ quên. Nhưng trái tim bạn biết điều gì thực sự tốt cho bạn. Hãy dành thời gian yên tĩnh mỗi ngày để lắng nghe nó, để hỏi nó: "Mày thực sự muốn gì?" 

Thứ năm, đừng sợ thất bại. Thất bại không phải là kết thúc. Nó chỉ là một bài học, một bước trên hành trình. Santiago mất hết tiền ngay khi vừa đặt chân đến châu Phi, nhưng đó lại là khởi đầu cho những bài học quý giá nhất của cậu. Hãy nhìn thất bại như một người thầy, không phải như một kẻ thù .

Thứ sáu, hãy tận hưởng hành trình. Đừng chỉ tập trung vào đích đến đến nỗi quên mất tận hưởng những gì đang diễn ra xung quanh. Mỗi ngày, mỗi khoảnh khắc đều có thể là một phần của kho báu, nếu bạn biết nhìn nhận .

Và cuối cùng, hãy tìm cho mình những người đồng hành đáng tin cậy. Trên hành trình dài của cuộc đời, bạn sẽ cần những người bạn, người thầy, người đồng nghiệp, và cả những chuyên gia tài chính đáng tin cậy, để cùng bạn vượt qua những đoạn đường khó khăn nhất.

Kết luận

"The Alchemist" không phải là cuốn sách dạy bạn cách thành công nhanh chóng. Nó là cuốn sách dạy bạn cách lắng nghe tiếng gọi sâu thẳm từ tâm hồn mình .

Nó nhắc nhở chúng ta rằng:

• Mỗi người sinh ra đều có một Personal Legend, một sứ mệnh riêng .

• Để theo đuổi sứ mệnh đó, bạn phải dũng cảm rời khỏi vùng an toàn .

• Trên hành trình, sẽ có những người đồng hành, những dấu chỉ, những bài học .

• Và cuối cùng, bạn có thể nhận ra rằng kho báu thực sự không phải là thứ bạn tìm kiếm, mà là con người bạn trở thành trong quá trình tìm kiếm .

Tôi ước mình đọc cuốn sách này sớm hơn, và hiểu nó sớm hơn. Nhưng không sao, muộn còn hơn không. Và tôi hy vọng các bạn, ở tuổi đôi mươi, sẽ đọc nó, suy ngẫm về nó, và rút ra được những bài học mà tôi phải mất 30 năm mới hiểu thấu.

Hãy bắt đầu hành trình của bạn ngay hôm nay. Hãy lắng nghe giấc mơ. Hãy dũng cảm bước đi. Và hãy nhớ rằng: kho báu thực sự không phải là thứ bạn tìm thấy ở cuối đường, mà là chính con người bạn trở thành trên suốt hành trình.

---

Bài viết là trải nghiệm cá nhân và bài học tôi rút ra từ cuốn sách. Nếu các bạn quan tâm đến việc xây dựng một kế hoạch tài chính dài hạn, một phần quan trọng để loại bỏ những nỗi lo không cần thiết và tập trung vào hành trình tìm kiếm Personal Legend của chính mình, tôi có thể giới thiệu dịch vụ tư vấn tài chính uy tín từ Daiichi Life qua số điện thoại 0932416712. Hãy liên hệ nếu bạn cần một người đồng hành thực sự trên hành trình dài của cuộc đời.

---

Thầy giáo già
(Giảng viên Toán cao cấp, Đại học Kinh tế Quốc dân)