Review sách "The Happiness Advantage" - Bài học về hạnh phúc đi trước thành công từ một thầy giáo già

Shawn Achor là ai và tại sao cuốn sách này lại đặc biệt?

Shawn Achor là một nhà nghiên cứu tâm lý học tốt nghiệp Đại học Harvard, từng sống và giảng dạy tại đây hơn một thập kỷ . Ông được coi là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về mối liên hệ giữa hạnh phúc và thành công. Nghiên cứu của ông từng lên trang bìa của Harvard Business Review, và ông đã làm việc với hơn một phần ba các công ty trong Fortune 100, diễn thuyết tại hơn 50 quốc gia .

Điều làm nên sự đặc biệt của cuốn sách này là cách Achor tiếp cận hạnh phúc như một khoa học, không phải một thứ cảm xúc mơ hồ. Ông đưa ra các nghiên cứu thực nghiệm, các số liệu cụ thể, và các bài tập thực hành đã được kiểm chứng. Một độc giả trên LinkedIn viết: "Tôi cần một sự thay đổi tư duy dựa trên dữ liệu, một thứ gì đó không chỉ nghe hay mà còn đứng vững trong nghiên cứu, thực hành và cuộc sống thực. Đó là những gì tôi tìm thấy trong The Happiness Advantage" .

Luận điểm trung tâm: Hạnh phúc đi trước thành công

Luận điểm quan trọng nhất của Achor, và cũng là điều khiến tôi phải suy ngẫm nhiều nhất, là: thành công không dẫn đến hạnh phúc, mà hạnh phúc dẫn đến thành công .

Công thức mà hầu hết chúng ta được dạy từ nhỏ là: nếu tôi làm việc chăm chỉ, tôi sẽ thành công, và nếu tôi thành công, tôi sẽ hạnh phúc. Nếu tôi tìm được công việc tốt, được tăng lương, giảm được 5 cân, thì hạnh phúc sẽ đến .

Nhưng Achor chỉ ra rằng công thức này sai hoàn toàn. Nó dựa trên một giả định sai lầm về cách vận hành của não bộ. Trên thực tế, khi chúng ta tích cực, não bộ trở nên gắn kết hơn, sáng tạo hơn, có động lực hơn, tràn đầy năng lượng hơn, kiên cường hơn và làm việc hiệu quả hơn .

Một nghiên cứu được trích dẫn trong sách cho thấy những sinh viên năm nhất cảm thấy hạnh phúc nhất sau đó có thu nhập cao hơn 19 năm sau, bất kể mức thu nhập ban đầu của họ là bao nhiêu . Một nghiên cứu khác với các nữ tu cho thấy những người viết nhật ký với nội dung vui vẻ hơn sống lâu hơn gần 10 năm so với những người viết tiêu cực hoặc trung tính .

Achor viết: "Với mỗi chiến thắng, cột mốc thành công của chúng ta cứ bị đẩy ra xa hơn và xa hơn, đến nỗi hạnh phúc bị đẩy ra ngoài đường chân trời nhận thức của chúng ta" . Đó là cái bẫy của "khi nào thì tôi sẽ hạnh phúc": khi nào tôi mua được nhà, khi nào tôi được thăng chức, khi nào tôi có bằng này bằng kia. Và khi những điều đó xảy ra, chúng ta lại đặt ra mục tiêu mới.

Cơ sở khoa học: Dopamine, Serotonin và bộ não tích cực

Achor dành nhiều trang để giải thích cơ sở sinh học thần kinh của luận điểm này. Khi chúng ta tích cực, não bộ sản sinh ra dopamine và serotonin - những chất hóa học không chỉ làm chúng ta cảm thấy dễ chịu, mà còn kích hoạt các trung tâm học tập của não bộ, giúp tổ chức thông tin để truy xuất nhanh hơn, tạo ra các tế bào thần kinh mới, và tăng cường kỹ năng phân tích phức tạp .

Một phát hiện thú vị là cảm xúc tích cực thậm chí còn mở rộng tầm nhìn ngoại vi, giúp chúng ta có cái nhìn rộng mở hơn về thế giới . Điều này giải thích tại sao khi chúng ta vui vẻ, chúng ta thường nhìn thấy nhiều cơ hội hơn, trong khi khi chán nản, chúng ta chỉ thấy toàn rào cản.

Ngược lại, tâm lý học truyền thống trong nhiều thập kỷ tập trung quá nhiều vào "mô hình bệnh tật" - chữa lành những gì hỏng hóc. Achor chỉ ra rằng cho đến năm 1998, tỷ lệ nghiên cứu tiêu cực so với tích cực trong tâm lý học là 17-1: cứ 1 nghiên cứu về hạnh phúc thì có 17 nghiên cứu về trầm cảm và rối loạn . Cuốn sách này là một phần của phong trào đảo ngược tỷ lệ đó.

Bảy nguyên tắc của Lợi Thế Hạnh Phúc

Achor chia cuốn sách thành bảy nguyên tắc, mỗi nguyên tắc là một chương riêng với đầy đủ nghiên cứu và câu chuyện minh họa .

1. Lợi Thế Hạnh Phúc (The Happiness Advantage)

Nguyên tắc đầu tiên chính là luận điểm trung tâm: tái lập trình não bộ để tận dụng sự tích cực, cải thiện năng suất và hiệu suất . Achor không chỉ nói về việc "suy nghĩ tích cực" một cách mơ hồ, mà đưa ra bằng chứng cụ thể về cách não bộ hoạt động hiệu quả hơn khi chúng ta hạnh phúc.

Một nghiên cứu được trích dẫn cho thấy các đội dự án có người quản lý khuyến khích hoạt động tốt hơn 31% so với các đội có người quản lý ít tích cực và ít khen ngợi hơn .

2. Điểm Tựa và Đòn Bẩy (The Fulcrum and the Lever)

Nguyên tắc thứ hai nói về cách điều chỉnh tư duy (điểm tựa) để tạo ra sức mạnh (đòn bẩy) giúp chúng ta thỏa mãn và hài lòng hơn .

Achor lập luận rằng hoàn cảnh bên ngoài chỉ đóng góp khoảng 10% vào hạnh phúc của chúng ta . Phần lớn còn lại đến từ cách chúng ta nhìn nhận và phản ứng với hoàn cảnh. Điều này giải thích tại sao có những người sống trong điều kiện khó khăn vẫn hạnh phúc, và có những người có mọi thứ vẫn khổ sở.

3. Hiệu Ứng Tetris (The Tetris Effect)

Achor lấy tên từ trò chơi Tetris nổi tiếng, nơi người chơi sau một thời gian bắt đầu nhìn thấy mọi thứ trong cuộc sống dưới dạng các khối xếp hình. Nguyên tắc này dạy chúng ta cách tái lập trình não bộ để phát hiện các mô hình khả thi, thay vì chỉ nhìn thấy các mô hình thất bại .

Vấn đề là nhiều người trong chúng ta đã vô tình rèn luyện não bộ để chỉ nhìn thấy điều tiêu cực. Họ quét môi trường tìm kiếm những điều tồi tệ, những căng thẳng, những phiền toái. Và càng làm điều đó, họ càng bỏ lỡ những điều tích cực .

Achor trích dẫn nghiên cứu cho thấy khi chúng ta rèn luyện lòng biết ơn trong vài tuần, chúng ta trở nên hạnh phúc hơn, lạc quan hơn, cảm thấy kết nối xã hội hơn, ngủ ngon hơn, và thậm chí ít đau đầu hơn .

4. Vươn Lên Sau Vấp Ngã (Falling Up)

Nguyên tắc thứ tư dạy chúng ta cách nhìn nhận thất bại một cách tích cực và vươn lên mạnh mẽ hơn sau đó . Achor giới thiệu khái niệm "Tăng trưởng Hậu Chấn thương" (Post-Traumatic Growth) - những người trải qua khủng hoảng không chỉ phục hồi mà còn trở nên mạnh mẽ hơn trước .

Một độc giả trên LinkedIn chia sẻ: "Chúng tôi quyết định rằng các vấn đề hoặc là rào cản hoặc là cơ hội, và thay đổi tư duy sang hướng sau là một phần quan trọng của hạnh phúc và thành công tiếp theo" .

5. Vòng Tròn Zorro (The Zorro Circle)

Nguyên tắc này lấy cảm hứng từ nhân vật Zorro, người được dạy phải thành thạo trong một vòng tròn nhỏ trước khi mở rộng ra thế giới . Khi bị choáng ngợp bởi thử thách, chúng ta cần lấy lại kiểm soát bằng cách tập trung vào các mục tiêu nhỏ có thể quản lý được, và dần dần mở rộng vòng tròn ảnh hưởng của mình .

Achor kể về một sinh viên cần phải viết luận án - một nhiệm vụ quá lớn đến nỗi anh ta tê liệt. Giải pháp là chia nhỏ thành các nhiệm vụ: viết một trang mỗi ngày, rồi một đoạn, rồi một câu. Chỉ cần bắt đầu .

6. Quy Tắc 20 Giây (The 20-Second Rule)

Đây là nguyên tắc thực hành nhất trong cuốn sách. Achor lập luận rằng não bộ của chúng ta được lập trình để đi theo con đường ít kháng cự nhất . Nếu chúng ta muốn thay đổi cuộc sống và trải nghiệm hạnh phúc hơn, chúng ta cần chủ động phá vỡ những thói quen xấu bằng cách tạo ra rào cản cho chúng.

Ví dụ nổi tiếng của Achor: để giảm thời gian xem TV, ông lấy pin ra khỏi điều khiển và bỏ vào ngăn kéo. Để xem TV, ông phải đứng dậy, lấy pin, lắp vào - mất hơn 20 giây. Rào cản nhỏ đó đủ để ông xem TV ít hơn đáng kể .

Ngược lại, để xây dựng thói quen tốt, chúng ta cần giảm "năng lượng kích hoạt". Muốn tập guitar? Hãy để cây guitar ở giữa phòng, không cất trong hộp. Muốn đọc sách nhiều hơn? Hãy để sách trên gối, không để trong tủ.

7. Đầu Tư Xã Hội (Social Investment)

Nguyên tắc cuối cùng, và có lẽ là quan trọng nhất đối với tôi, là về sức mạnh của các mối quan hệ. Khi đối mặt với khó khăn, nhiều người có xu hướng rút lui vào vỏ bọc của mình. Nhưng những người thành công nhất lại làm ngược lại: họ bám chặt hơn vào mạng lưới hỗ trợ xã hội của mình .

Achor trích dẫn một nghiên cứu của MIT theo dõi 2.600 nhân viên tại IBM trong một năm. Kết quả cho thấy những người có kết nối xã hội mạnh nhất có hiệu suất làm việc cao nhất .

Một phát hiện thú vị khác là tỷ lệ 2.9013 - con số kỳ diệu. Đây là tỷ lệ tương tác tích cực so với tiêu cực cần thiết để một nhóm làm việc thành công . Cần khoảng 3 bình luận tích cực để vượt qua hậu quả của một bình luận tiêu cực. Tỷ lệ 6-1 tạo ra sự hợp tác nhóm tối ưu. Khi một công ty khai thác mỏ toàn cầu được huấn luyện để tăng tỷ lệ này từ 1.15 lên 3.56, sản lượng và hiệu suất tăng 40% .

Khi chúng ta tạo ra một kết nối xã hội tích cực, hormone oxytocin được giải phóng vào máu, ngay lập tức giảm lo âu và cải thiện sự tập trung .

Những bài tập thực hành

Một điểm mạnh của cuốn sách là các bài tập thực hành cụ thể. Achor giới thiệu năm bài tập đơn giản có thể thực hiện mỗi ngày :

Ba Lời Cảm Ơn (3 Gratitudes): Mỗi ngày, viết ra ba điều mới bạn biết ơn. Bài tập này tái lập trình não bộ để lạc quan hơn.

Người Nhân Đôi (The Doubler): Dành hai phút mô tả một trải nghiệm ý nghĩa trong 24 giờ qua. Điều này nhân đôi ý nghĩa trong cuộc sống của bạn.

Mười Lăm Phút Vui Vẻ (Fun Fifteen): Dành 15 phút cho hoạt động thể chất vui vẻ, tạo ra một dòng chảy thành công.

Thiền (Meditation): Đầu tư hai phút để chỉ quan sát hơi thở, loại bỏ tác động tiêu cực của việc đa nhiệm.

Hành Động Tử Tế Có Ý Thức (Conscious Act of Kindness): Dành hai phút để viết email cảm ơn một người trong mạng lưới hỗ trợ xã hội của bạn. Điều này làm tăng yếu tố dự báo hạnh phúc lớn nhất.

Một độc giả chia sẻ: "Cuốn sách này là lý do tôi bây giờ viết nhật ký về 3 điều tích cực mỗi ngày. Thay đổi lớn trong cách nhìn nhận cuộc sống của tôi!" .

Những phê phán và hạn chế

Là một người làm khoa học, tôi phải công tâm mà nói: "The Happiness Advantage" không phải là cuốn sách hoàn hảo, và nó có những chỉ trích đáng chú ý.

Một số độc giả cho rằng phong cách viết của Achor hơi "kiểu infomercial", quá tự tin vào bản thân. Một người trên Goodreads viết: "Phong cách viết và trình bày tài liệu của tác giả rất khó chịu, giống như trong một quảng cáo. Mọi người đều là 'chuyên gia'. Tác giả đã tư vấn và hướng dẫn mọi nhà lãnh đạo trong thế giới tự do. Mọi thứ ông trình bày đều tốt vì nó là 'khoa học'!" .

Một chỉ trích sâu sắc hơn đến từ Jim Clemmer trên Journal of Healthcare Contracting. Ông cho rằng cuốn sách chỉ đề cập một khía cạnh của sức khỏe tinh thần và không đi sâu vào khái niệm "phát triển toàn diện" (flourishing) - một trạng thái sâu sắc và bền vững hơn. Ông chấm cuốn sách 3.5/5, viết: "Tốt như nó vốn có, nhưng nó không đi đủ xa" .

Một số người cho rằng các nguyên tắc có thể hơi đơn giản hóa so với thực tế phức tạp của cuộc sống. Nhưng một người ủng hộ lại cho rằng: "Đây là cuốn sách nên có trên kệ của mọi người" và đánh giá 7/7 .

Tôi hiểu những chỉ trích này. Và tôi nghĩ, vấn đề không nằm ở cuốn sách, mà nằm ở cách đọc. Achor không hứa hẹn thay đổi cuộc đời bạn chỉ sau một đêm. Ông đưa ra các công cụ, và việc áp dụng chúng như thế nào là tùy thuộc vào bạn.

Từ lợi thế hạnh phúc đến triết lý đồng hành

Đọc "The Happiness Advantage", tôi chợt nghĩ về một điều: nếu hạnh phúc là lợi thế lớn nhất trong cuộc sống, thì sự đồng hành chính là một trong những nguồn hạnh phúc quan trọng nhất.

Achor dành cả một chương để nói về Đầu Tư Xã Hội. Ông chứng minh rằng những người có mạng lưới hỗ trợ xã hội mạnh mẽ không chỉ hạnh phúc hơn, mà còn thành công hơn, kiên cường hơn khi đối mặt với khó khăn .

Ông trích dẫn nghiên cứu cho thấy khi chúng ta tạo ra một kết nối xã hội tích cực, hormone oxytocin được giải phóng, ngay lập tức giảm lo âu và cải thiện sự tập trung . Ông khuyến khích các nhà quản lý viết email khen ngợi hoặc cảm ơn một người bạn, người thân, đồng nghiệp mỗi sáng trước khi bắt đầu công việc - không chỉ vì nó đóng góp vào hạnh phúc của họ, mà vì nó củng cố các mối quan hệ .

Điều này gợi cho tôi nhớ đến triết lý "By your side, for life" (Đồng hành, trọn đời) của Daiichi Life. Một triết lý rất đẹp, rất nhân văn, bắt nguồn từ tinh thần "Customer First" (Khách hàng là trên hết) được sáng lập từ năm 1902 tại Nhật Bản.

Trong một thế giới mà mọi thứ đều tạm bợ, đều nhanh chóng, đều "dùng một lần", việc có một người đồng hành thực sự – một người ở bên bạn không chỉ một ngày, một tháng, mà là trọn đời – là vô cùng quý giá. Người đồng hành đó không chỉ giúp bạn về mặt tài chính, mà còn là một phần của mạng lưới hỗ trợ xã hội mà Achor nói đến - một nguồn hạnh phúc và thành công bền vững.

Tôi tìm hiểu và biết rằng, trong trận động đất và sóng thần năm 2011 tại Nhật Bản, nhân viên Daiichi Life đã không ngại nguy hiểm, đến tận các trung tâm sơ tán để tìm kiếm khách hàng và trao tận tay họ những khoản thanh toán bảo hiểm. Họ không chỉ làm việc, họ đang sống với triết lý đồng hành của mình. "Kizuna" - sợi dây liên kết - đã trở nên bền chặt hơn bao giờ hết trong những thời khắc khó khăn nhất.

Đó chính là tinh thần của "Đầu Tư Xã Hội" mà Achor nói đến: khi chúng ta đầu tư vào các mối quan hệ, khi chúng ta có những người đồng hành đáng tin cậy, chúng ta không chỉ hạnh phúc hơn, mà còn có lợi thế lớn hơn trong mọi lĩnh vực của cuộc sống.

Đó là lý do tôi muốn giới thiệu với các bạn về dịch vụ tư vấn tài chính từ Daiichi Life qua số điện thoại 0932416712. Không phải để bán bảo hiểm, mà để các bạn có một người đồng hành thực sự, một phần của mạng lưới hỗ trợ xã hội, giúp các bạn xây dựng cuộc sống hạnh phúc và thành công bền vững.

Lời khuyên cho người trẻ

Các bạn sinh viên thân mến,

Thầy không thể quay lại tuổi 20 để sống khác. Nhưng thầy có thể chia sẻ với các bạn những gì thầy đã học được từ cuốn sách này, từ những sai lầm của chính mình.

Thứ nhất, hãy đảo ngược công thức. Đừng chờ đến khi thành công mới cho phép mình hạnh phúc. Hãy hạnh phúc ngay bây giờ, và bạn sẽ thấy thành công đến dễ dàng hơn. Hạnh phúc không phải là đích đến, nó là phương tiện.

Thứ hai, hãy thực hành lòng biết ơn mỗi ngày. Bài tập "Ba Lời Cảm Ơn" nghe có vẻ đơn giản, nhưng nó có sức mạnh thay đổi cách não bộ bạn vận hành. Sau 21 ngày, bạn sẽ bắt đầu nhìn thế giới khác đi.

Thứ ba, hãy đầu tư vào các mối quan hệ. Đây là khoản đầu tư sinh lời cao nhất trong cuộc đời bạn. Khi gặp khó khăn, đừng rút lui. Hãy bám chặt hơn vào gia đình, bạn bè, đồng nghiệp. Họ là nguồn sức mạnh lớn nhất của bạn.

Thứ tư, hãy bắt đầu từ những việc nhỏ. Nguyên tắc Vòng Tròn Zorro dạy chúng ta rằng không ai có thể thay đổi cả thế giới trong một ngày. Hãy bắt đầu từ những mục tiêu nhỏ có thể đạt được, rồi dần dần mở rộng vòng tròn ảnh hưởng của mình.

Thứ năm, hãy tạo rào cản cho thói quen xấu, và giảm rào cản cho thói quen tốt. Quy Tắc 20 Giây rất đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả. Bạn muốn bớt lướt Facebook? Hãy đăng xuất tài khoản sau mỗi lần dùng. Bạn muốn đọc sách nhiều hơn? Hãy để sách ở đầu giường, ngay cạnh gối.

Và cuối cùng, hãy nhớ rằng: hạnh phúc là một lựa chọn và là một thói quen. Như Achor nói, hạnh phúc không phải là đích đến, nó là một thói quen, và như mọi thói quen, nó đòi hỏi nỗ lực rèn luyện . Nhưng một khi đã thành thói quen, nó sẽ trở thành lợi thế lớn nhất của bạn.

Kết luận

"The Happiness Advantage" không phải là cuốn sách hoàn hảo, và Shawn Achor không phải là nhà tiên tri. Nhưng cuốn sách này chứa đựng một thông điệp mà tôi tin là đúng, và đã được kiểm chứng bằng khoa học: hạnh phúc là lợi thế lớn nhất của con người.

Nó nhắc nhở tôi rằng:

• Thành công không dẫn đến hạnh phúc, mà hạnh phúc dẫn đến thành công.

• Cảm xúc tích cực mở rộng tầm nhìn và tăng cường khả năng học hỏi.

• Các mối quan hệ là nguồn hạnh phúc và thành công lớn nhất.

• Những thay đổi nhỏ hàng ngày có thể tạo ra khác biệt lớn theo thời gian.

Tôi ước mình đọc cuốn sách này sớm hơn 20 năm. Nhưng không sao, muộn còn hơn không. Và tôi hy vọng các bạn, ở tuổi đôi mươi, sẽ đọc nó, suy ngẫm về nó, và rút ra được những bài học mà tôi phải mất 30 năm mới hiểu thấu.

Hãy bắt đầu ngay hôm nay. Hãy viết ra ba điều bạn biết ơn. Hãy gọi điện cho một người bạn. Hãy dành 15 phút đi dạo ngoài trời. Và hãy nhớ rằng: hạnh phúc không phải là thứ bạn tìm kiếm ở cuối con đường, nó là thứ bạn mang theo trên suốt hành trình.

---

Bài viết là trải nghiệm cá nhân và bài học tôi rút ra từ cuốn sách. Nếu các bạn quan tâm đến việc xây dựng một kế hoạch tài chính dài hạn, một phần quan trọng để có một cuộc sống an nhiên và hạnh phúc bền vững, tôi có thể giới thiệu dịch vụ tư vấn tài chính uy tín từ Daiichi Life qua số điện thoại 0932416712. Hãy liên hệ nếu bạn cần một người đồng hành thực sự trên hành trình dài của cuộc đời.

---

Thầy giáo già
(Giảng viên Toán cao cấp, Đại học Kinh tế Quốc dân)