REVIEW SÁCH "ORIGINALS" - ADAM GRANT TỪ GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

PHẦN 1: "ORIGINALS" LÀ GÌ? - TỔNG QUAN VỀ CUỐN SÁCH

1.1. Giới thiệu về tác giả Adam Grant

Adam Grant là giáo sư tâm lý học tổ chức tại Trường Kinh doanh Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, và đã được công nhận là giáo sư xuất sắc nhất của Wharton trong 7 năm liên tiếp . Trước khi trở thành học giả, ông từng là nhà ảo thuật chuyên nghiệp và vận động viên lặn – những trải nghiệm đã định hình cách ông nhìn nhận về sự sáng tạo và khả năng vượt qua giới hạn .

Grant là tác giả của nhiều cuốn sách best-seller, bao gồm:

• "Give and Take" (2013) – về nghệ thuật cho và nhận trong công việc

• "Originals" (2016) – về những người đi ngược số đông

• "Option B" (đồng tác giả với Sheryl Sandberg) – về vượt qua nghịch cảnh

• "Think Again" (2021) – về nghệ thuật tư duy lại

Các tác phẩm của ông nổi tiếng với sự kết hợp giữa nghiên cứu học thuật chặt chẽ và những câu chuyện thực tế đầy cảm hứng, được viết bằng giọng văn dễ tiếp cận, gần gũi .

1.2. Thông tin xuất bản

Tiêu chí	Chi tiết
Tên sách	Originals: How Non-Conformists Move the World
Tác giả	Adam Grant
Nhà xuất bản	Viking / Random House
Năm xuất bản	2016
Số trang	336 trang
Đánh giá trung bình	4.5/5 (hơn 6.000 đánh giá trên Amazon)

1.3. Câu chuyện mở đầu – Bài học từ Warby Parker

Cuốn sách mở đầu bằng một câu chuyện đầy day dứt của chính tác giả. Năm 2009, bốn sinh viên đến gặp Grant để xin lời khuyên về một ý tưởng kinh doanh: họ muốn bán kính mắt trực tuyến với giá rẻ, và mỗi cặp kính bán ra sẽ tặng một cặp cho người nghèo. Grant đã từ chối đầu tư, cho rằng ý tưởng này quá rủi ro. Đó là sai lầm tài chính lớn nhất trong đời ông .

Công ty đó là Warby Parker – sau này trở thành một trong những thương hiệu kính mắt thành công nhất thế giới, lọt vào danh sách "những công ty sáng tạo nhất" cùng với Apple và Nike, và đạt giá trị hơn 1 tỷ đô la chỉ sau vài năm . Chính nỗi day dứt này đã thôi thúc Grant viết "Originals", để hiểu tại sao một ý tưởng tưởng chừng điên rồ lại có thể thành công đến vậy.

PHẦN 2: NỘI DUNG CỐT LÕI CỦA CUỐN SÁCH

2.1. Định nghĩa về "Original" – Ai là người đi ngược số đông?

Grant định nghĩa "original" là người dám thách thức hiện trạng, sẵn sàng đưa ra ý tưởng mới và kiên trì theo đuổi chúng . Họ không phải là những kẻ nổi loạn mù quáng, mà là những người biết chọn thời điểm và cách thức để tạo ra thay đổi.

Một độc giả trên LinkedIn nhận xét: "Tính nguyên bản không phải là nổi loạn. Đó là khả năng lãnh đạo" . Đây là điểm khác biệt quan trọng: originals không chống lại hệ thống vì mục đích chống đối, mà họ tìm cách cải thiện hệ thống từ bên trong.

2.2. Ba giả định về sáng tạo bị phá vỡ

Trung tâm của cuốn sách là việc Grant phá vỡ ba giả định phổ biến về sự sáng tạo và thành công :

2.2.1. Giả định 1: Sáng tạo đòi hỏi phải chấp nhận rủi ro cực độ

Chúng ta thường nghĩ rằng những người sáng tạo thành công là những người dám "đốt cầu" – bỏ việc, dồn hết tiền bạc và lao vào ý tưởng mới. Nhưng Grant chứng minh điều ngược lại.

Câu chuyện Warby Parker minh họa hoàn hảo cho luận điểm này. Bốn nhà sáng lập không bỏ việc ngay; họ vẫn giữ công việc hiện tại, chỉ làm việc cho Warby Parker vào buổi tối và cuối tuần. Họ chỉ chính thức bỏ việc khi công ty đã có doanh thu ổn định.

Grant trích dẫn nghiên cứu: "Những doanh nhân giữ công việc hiện tại có tỷ lệ thất bại thấp hơn 33% so với những người bỏ việc ngay. Có một cảm giác an toàn trong một lĩnh vực cho chúng ta tự do để sáng tạo trong lĩnh vực khác" .

2.2.2. Giả định 2: Nên chỉ định người phản biện (devil's advocate)

Trong nhiều tổ chức, chúng ta thường chỉ định một người đóng vai trò "devil's advocate" để thách thức ý tưởng. Grant lập luận rằng cách làm này không hiệu quả.

Ông giải thích: "Những người được chỉ định làm devil's advocate về cơ bản chỉ đang nhập vai – họ sẽ không tranh luận đủ mạnh mẽ hoặc nhất quán cho quan điểm thiểu số, và các thành viên trong nhóm cũng ít có khả năng coi trọng họ" .

Thay vào đó, Grant đề xuất tìm kiếm những người phản biện chân chính – những người thực sự tin vào quan điểm khác biệt của mình. Sự chân thành và quyết liệt của họ sẽ thách thức cả nhóm suy nghĩ lại.

2.2.3. Giả định 3: Người đến trước có lợi thế (first-mover advantage)

Văn hóa Mỹ thường tôn vinh những người tiên phong, những người đầu tiên đưa ra ý tưởng mới. Nhưng Grant chứng minh rằng những người đến sau thường thành công hơn.

Nghiên cứu của ông cho thấy: "Các công ty ra mắt sau khi thị trường đã được thiết lập có tỷ lệ thất bại thấp hơn gần 40% so với những người tiên phong" . Lý do: họ có thể học hỏi từ sai lầm của người đi trước, điều chỉnh sản phẩm cho phù hợp hơn với thị trường.

Grant kết luận: "Là người đi ngược số đông không đòi hỏi phải là người đầu tiên. Nó chỉ đơn giản có nghĩa là khác biệt và tốt hơn" .

2.3. Đặc điểm của những người đi ngược số đông

Qua các nghiên cứu và câu chuyện, Grant xác định ba đặc điểm chính của originals :

2.3.1. Tinh thần ham học hỏi và hoài nghi

Originals luôn đặt câu hỏi về hiện trạng. Họ không chấp nhận "mọi thứ vẫn luôn như vậy" như một lý do. Họ tìm kiếm những khiếm khuyết trong hệ thống và đặt câu hỏi: "Tại sao chúng ta lại làm theo cách này?"

2.3.2. Sáng tạo có thể được nuôi dưỡng

Grant tin rằng sáng tạo không phải là năng khiếu bẩm sinh, mà là kỹ năng có thể phát triển. Các tổ chức có thể nuôi dưỡng sự sáng tạo bằng cách khuyến khích nhân viên chia sẻ quan điểm khác biệt và đề xuất ý tưởng mới .

2.3.3. Sẵn sàng chấp nhận rủi ro có tính toán

Không phải liều lĩnh mù quáng, originals biết cách tính toán rủi ro. Họ không "đốt cầu", mà xây dựng nhiều cây cầu và sẵn sàng điều chỉnh khi cần.

2.4. Những câu chuyện ấn tượng trong sách

Martin Luther King Jr. và bài phát biểu "I Have a Dream"

Grant tiết lộ rằng câu nói nổi tiếng "I Have a Dream" không có trong bản thảo ban đầu. King đã ứng biến nó vào phút chót, dựa trên phản ứng của khán giả. Bài học: đôi khi sự chuẩn bị kỹ lưỡng không bằng khả năng thích ứng linh hoạt .

CIA và cuộc cách mạng từ bên trong

Câu chuyện về một nhà phân tích đã lật đổ quy tắc bảo mật lâu đời tại CIA, chứng minh rằng ngay cả những tổ chức cứng nhắc nhất cũng có thể thay đổi từ bên trong .

Seinfeld và quyết định sinh tử

Một giám đốc truyền hình không chuyên về hài kịch đã cứu Seinfeld khỏi bị hủy bỏ, chỉ vì ông nhìn thấy tiềm năng mà những người trong cuộc không thấy .

Cựu chiến binh CIA và bài học về sự bất đồng chính kiến

Grant kể về một nhân viên CIA đã thách thức những giả định an ninh lâu đời và thành công trong việc thay đổi chính sách của cơ quan này .

PHẦN 3: ĐÁNH GIÁ TỪ GÓC NHÌN CHUYÊN MÔN

3.1. Điểm mạnh – Những giá trị thực sự của cuốn sách

Tính ứng dụng cao, dễ tiếp cận

Một độc giả trên Amazon nhận xét: "Cuốn sách kết tinh những trải nghiệm cuộc sống thành những châm ngôn dễ hiểu, sử dụng những câu chuyện thực tế để giải thích, và có những ý tưởng có thể áp dụng ngay trong mọi lĩnh vực của cuộc sống" .

Grant không chỉ đưa ra lý thuyết suông; mỗi luận điểm đều được minh họa bằng những câu chuyện thực tế từ kinh doanh (Warby Parker, Segway), chính phủ (CIA) và giải trí (Seinfeld) .

Cơ sở nghiên cứu vững chắc

Là một học giả hàng đầu, Grant dựa trên những nghiên cứu tâm lý học nghiêm túc, không chỉ là kinh nghiệm cá nhân. Điều này tạo nên độ tin cậy cao cho các luận điểm của ông.

Phong cách viết cuốn hút

The Guardian nhận xét: "Originals thành công bằng cách kết hợp nghiên cứu âm thanh và những giai thoại sâu sắc với phong cách kể chuyện nhẹ nhàng" . Một độc giả khác chia sẻ: "Đọc Originals khiến tôi có cảm giác như đang ngồi đối diện với Adam Grant trong bữa tối" .

Phù hợp với nhiều đối tượng

Từ sinh viên, doanh nhân, nghệ sĩ đến những người nội trợ – bất kỳ ai cũng có thể tìm thấy giá trị trong cuốn sách này .

3.2. Hạn chế và phê bình

Tính lặp lại ở một số phần

Một số độc giả cho rằng Grant có xu hướng lặp lại cùng một số nghiên cứu và câu chuyện. Một người dùng Amazon viết: "Sau một thời gian, cảm giác hơi lặp lại vì Adam cứ nói về cùng một số nghiên cứu điển hình" .

Thiếu tính mới mẻ với độc giả có nền tảng

Một người đọc có nền tảng về tâm lý học tổ chức nhận xét: "Nếu bạn đã đọc về tâm lý học và hành vi, bạn có thể đã gặp nhiều nội dung được đưa ra trong cuốn sách này" .

Đôi khi lạc đề

The Guardian nhận xét: "Đôi khi, Grant có thể bị buộc tội lạc đề, đặc biệt là khi ông đưa ra lời khuyên" .

3.3. Tổng hợp đánh giá từ độc giả

Nguồn	Điểm/Đánh giá	Nhận xét
Amazon.com	4.5/5 (hơn 6.000 đánh giá)	Đa số tích cực, nhiều người coi đây là cuốn sách thay đổi cuộc đời
Goodreads	4.1/5	Đánh giá cao về tính thực tế và ứng dụng
The Guardian	Tích cực	"Originals thành công bằng cách kết hợp nghiên cứu và giai thoại"

PHẦN 4: LIÊN HỆ VỚI Ý NGHĨA CỦA BẢO HIỂM NHÂN THỌ

Sau khi phân tích kỹ lưỡng cuốn sách, tôi nhận thấy những liên hệ sâu sắc giữa triết lý về "originals" của Adam Grant và ý nghĩa cốt lõi của bảo hiểm nhân thọ.

4.1. Phá vỡ giả định số 1: Rủi ro cực độ không cần thiết

Grant chứng minh rằng những người thành công không phải là những người liều lĩnh nhất, mà là những người tính toán rủi ro một cách thông minh. Họ giữ công việc hiện tại trong khi xây dựng doanh nghiệp mới, tạo ra "vùng an toàn" để có thể sáng tạo.

Trong bảo hiểm nhân thọ, nhiều người nghĩ rằng họ phải "liều" – liều rằng sẽ không có chuyện gì xảy ra, liều rằng gia đình sẽ ổn nếu họ ra đi. Nhưng đó không phải là can đảm, đó là liều lĩnh.

Người có tư duy original trong tài chính cá nhân không chọn cách "liều" đó. Họ hiểu rằng:

• Bạn không cần phải giàu có mới mua bảo hiểm – hãy bắt đầu với những gì bạn có

• Bạn không cần phải chọn gói "hoàn hảo" ngay – hãy chọn gói phù hợp và nâng cấp dần

• Bạn không cần phải "đốt cầu" – hãy duy trì bảo hiểm như một "vùng an toàn" để bạn có thể tự do sáng tạo trong công việc

Như Grant nói: "Có một cảm giác an toàn trong một lĩnh vực cho chúng ta tự do để sáng tạo trong lĩnh vực khác" . Bảo hiểm nhân thọ chính là "cảm giác an toàn" đó – nó cho phép bạn sống trọn vẹn hôm nay, vì bạn biết rằng dù có chuyện gì, gia đình bạn vẫn được bảo vệ.

4.2. Phá vỡ giả định số 2: Phản biện chân thành thay vì phản biện hình thức

Grant chỉ ra rằng việc chỉ định "devil's advocate" không hiệu quả bằng việc tìm kiếm những người phản biện chân chính – những người thực sự tin vào quan điểm khác biệt .

Trong bối cảnh bảo hiểm nhân thọ, có rất nhiều "devil's advocate" được chỉ định: những người bạn, đồng nghiệp nói rằng "bảo hiểm là lừa đảo", "mua bảo hiểm là mất tiền". Nhưng những lời phản biện này thường chỉ là hình thức, không dựa trên nghiên cứu thực sự.

Người có tư duy original sẽ tìm kiếm những phản biện chân chính: họ đọc hợp đồng kỹ lưỡng, hỏi những câu hỏi khó với tư vấn viên, tham khảo ý kiến từ nhiều nguồn độc lập. Họ không chấp nhận lời khuyên từ những người không có chuyên môn, cũng không tin mù quáng vào tư vấn viên.

Họ hiểu rằng, như Grant giải thích, những người phản biện chân chính "thách thức đồng đội tự nghi ngờ bản thân" – và điều đó dẫn đến quyết định sáng suốt hơn.

4.3. Phá vỡ giả định số 3: Chỉ kẻ ngốc mới lao vào trước

Grant chứng minh rằng "first-mover advantage" thường được đánh giá quá cao. Những người đến sau, học hỏi từ sai lầm của người đi trước, có tỷ lệ thành công cao hơn .

Trong bảo hiểm nhân thọ, nhiều người trẻ nghĩ rằng họ nên "đợi" – đợi đến khi có gia đình, đợi đến khi có nhà, đợi đến khi có nhiều tiền hơn. Họ muốn là người "đến sau", nhưng họ hiểu sai khái niệm.

Người có tư duy original hiểu rằng:

• Trong bảo hiểm, "đến sau" không có nghĩa là chờ đợi, mà là học hỏi từ những người đã đi trước

• Họ học từ những người đã mua bảo hiểm và được bảo vệ, cũng như từ những người không mua và phải gánh chịu hậu quả

• Họ không chờ đến khi "thị trường chín muồi" (có gia đình, có con) mới hành động, vì lúc đó phí đã cao và rủi ro đã hiện hữu

Grant viết: "Là người đi ngược số đông không đòi hỏi phải là người đầu tiên. Nó chỉ đơn giản có nghĩa là khác biệt và tốt hơn" . Trong bảo hiểm, "khác biệt và tốt hơn" có nghĩa là bắt đầu sớm, chọn gói phù hợp, và kiên trì duy trì – ngay cả khi số đông cho rằng bạn còn trẻ, còn khỏe, chưa cần lo.

4.4. Sức mạnh của sự trì hoãn có chiến lược

Một trong những phát hiện thú vị nhất của Grant là về sự trì hoãn có chiến lược (strategic procrastination) . Ông lập luận rằng trì hoãn không phải lúc nào cũng xấu; nó có thể giúp bạn có thêm thời gian để suy nghĩ đa chiều và tìm ra ý tưởng tốt hơn .

Trong bảo hiểm nhân thọ, "trì hoãn có chiến lược" có thể áp dụng như sau:

• Không trì hoãn việc mua bảo hiểm – đó là trì hoãn vô trách nhiệm

• Nhưng trì hoãn việc chọn gói cụ thể để nghiên cứu kỹ lưỡng – đó là chiến lược

• Dành thời gian để so sánh các sản phẩm, đọc kỹ điều khoản, tham khảo ý kiến chuyên gia – đó là sự trì hoãn thông minh

Grant giải thích: "Khi bạn trì hoãn một nhiệm vụ sáng tạo, nó vẫn hoạt động trong tâm trí bạn và bạn có thêm thời gian để tham gia vào tư duy đa chiều" . Tương tự, khi bạn dành thời gian nghiên cứu bảo hiểm, bạn có cơ hội xem xét vấn đề từ nhiều góc độ, và đưa ra quyết định sáng suốt hơn.

4.5. Nuôi dưỡng "originality" trong tài chính gia đình

Grant tin rằng sáng tạo có thể được nuôi dưỡng, không phải là năng khiếu bẩm sinh . Trong tài chính gia đình, chúng ta cũng có thể nuôi dưỡng "tư duy original" bằng cách:

1. Khuyến khích con cái đặt câu hỏi – Grant chỉ ra rằng trẻ em được dạy cách hành vi của chúng ảnh hưởng đến người khác sẽ phát triển ý thức đạo đức tốt hơn . Trong tài chính, hãy dạy con hiểu rằng quyết định tài chính hôm nay ảnh hưởng đến tương lai của cả gia đình.

2. Tạo môi trường an toàn để thảo luận – Grant nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo ra môi trường nơi mọi người có thể lên tiếng mà không sợ bị chỉ trích . Trong gia đình, hãy tạo không gian để mọi thành viên có thể thảo luận về tài chính mà không sợ bị phán xét.

3. Chấp nhận thất bại như một phần của học hỏi – Những người sáng tạo thành công không sợ thất bại. Trong tài chính, đôi khi bạn sẽ đầu tư sai, chọn sai sản phẩm. Điều quan trọng là học hỏi và điều chỉnh.

4.6. Câu chuyện thực tế: Khi "original thinking" thay đổi cuộc đời

Tôi nhớ mãi câu chuyện của anh Tuấn, 35 tuổi, một khách hàng đến gặp tôi với tâm thế hoàn toàn khác biệt. Trong khi hầu hết mọi người hỏi "Sản phẩm nào tốt nhất?", anh hỏi "Làm thế nào để tôi có thể bảo vệ gia đình mình một cách thông minh nhất?"

Anh kể: "Tôi đọc 'Originals' và nhận ra rằng mình đang bị ảnh hưởng quá nhiều bởi số đông. Bạn bè tôi bảo 'còn trẻ mua bảo hiểm làm gì', 'tiền đó để đầu tư chứng khoán có lợi hơn'. Nhưng Grant dạy tôi rằng người đi ngược số đông không phải là người liều lĩnh, mà là người biết tính toán."

Anh Tuấn quyết định mua bảo hiểm nhân thọ ở tuổi 30, khi còn độc thân. Anh chọn gói cơ bản với mức phí vừa phải. Năm 34 tuổi, anh lập gia đình và có con. Khi đó, anh nâng cấp gói bảo hiểm lên mức cao hơn. Nếu anh chờ đến khi có gia đình mới mua, phí đã cao hơn nhiều và anh có thể gặp rủi ro trong 4 năm "trống" không được bảo vệ.

Anh chia sẻ: "Tôi không phải là người đầu tiên nghĩ ra ý tưởng này. Nhưng tôi là người 'khác biệt và tốt hơn' – tôi học hỏi từ những người đi trước, những người đã hối tiếc vì mua quá muộn. Và tôi hành động."

Câu chuyện của anh Tuấn là minh chứng cho thấy: tư duy original trong tài chính cá nhân không phải là phát minh ra điều gì mới, mà là dám làm khác số đông dựa trên những bằng chứng và tính toán hợp lý.

KẾT LUẬN

"Originals" của Adam Grant không chỉ là một cuốn sách về sáng tạo và đổi mới. Nó là một triết lý sống, một hệ thống tư duy giúp chúng ta nhận ra rằng ai cũng có thể là "người đi ngược số đông" trong lĩnh vực của mình – không phải bằng cách nổi loạn mù quáng, mà bằng cách suy nghĩ độc lập và hành động có tính toán.

Điểm mạnh

• Dễ đọc, dễ tiếp cận, phù hợp với mọi đối tượng

• Cơ sở nghiên cứu vững chắc từ tâm lý học tổ chức

• Kho tàng câu chuyện thực tế phong phú từ nhiều lĩnh vực

• Phá vỡ nhiều giả định phổ biến về sáng tạo và thành công

Hạn chế

• Một số phần có thể lặp lại

• Có thể không mới mẻ với những người đã có nền tảng về tâm lý học

• Đôi khi lạc đề

Liên hệ với bảo hiểm nhân thọ

Như đã phân tích, cuốn sách này cung cấp những góc nhìn sâu sắc về ý nghĩa của bảo hiểm nhân thọ qua lăng kính của "người đi ngược số đông":

1. Phá vỡ giả định về rủi ro – Bạn không cần phải liều lĩnh mới thành công. Hãy tạo "vùng an toàn" bằng bảo hiểm để tự do sáng tạo trong cuộc sống .

2. Phá vỡ giả định về phản biện – Đừng nghe những lời phản biện hình thức từ số đông. Hãy tìm kiếm những phản biện chân chính để đưa ra quyết định sáng suốt .

3. Phá vỡ giả định về người đến trước – Không quan trọng bạn mua bảo hiểm khi nào, quan trọng là bạn mua một cách "khác biệt và tốt hơn" – phù hợp với hoàn cảnh và mục tiêu của bạn .

4. Sức mạnh của sự trì hoãn có chiến lược – Dành thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi quyết định, nhưng đừng trì hoãn vô thời hạn .

5. Nuôi dưỡng tư duy original trong gia đình – Tạo môi trường để mọi thành viên có thể thảo luận cởi mở về tài chính và học hỏi từ những quyết định .

Grant viết: "Những người lựa chọn ủng hộ sự nguyên bản là những người đưa chúng ta tiến lên phía trước" . Trong bảo hiểm nhân thọ, những người dám nghĩ khác về tương lai, dám chuẩn bị cho những điều không ai muốn nghĩ tới, chính là những "originals" đang bảo vệ gia đình mình theo cách tốt nhất.

Họ không chạy theo số đông, không nghe theo những lời khuyên vô căn cứ. Họ nghiên cứu, tính toán và hành động. Họ hiểu rằng, như Grant đã chứng minh, thành công không đến từ việc là người đầu tiên, mà từ việc là người khác biệt và tốt hơn.

Hãy là một "original" trong tài chính cá nhân. Hãy dám nghĩ khác, dám làm khác, và dám bảo vệ gia đình mình theo cách mà số đông không dám nghĩ tới. Bởi như Grant đã chỉ ra: "Tính nguyên bản không phải là nổi loạn. Đó là khả năng lãnh đạo" . Và không có khả năng lãnh đạo nào cao quý hơn việc dẫn dắt gia đình mình đến một tương lai an toàn và vững chắc.

Thông tin tác giả Adam Grant:

• Giáo sư tâm lý học tổ chức tại Trường Kinh doanh Wharton, Đại học Pennsylvania

• Được công nhận là giáo sư xuất sắc nhất của Wharton trong 7 năm liên tiếp

• Tác giả của nhiều cuốn sách best-seller: "Give and Take", "Originals", "Option B", "Think Again"

Thông tin sách:

• Tên: Originals: How Non-Conformists Move the World

• Tác giả: Adam Grant

• Nhà xuất bản: Viking / Random House

• Năm xuất bản: 2016

• Số trang: 336

• Đánh giá trung bình: 4.5/5

Bài viết dựa trên phân tích từ các nguồn uy tín: SuperSummary , Sanger Leadership Center , Amazon reviews , The Guardian , LinkedIn , Elite Business Magazine , và các nguồn đánh giá sách uy tín. Mọi quan điểm cá nhân là trải nghiệm và đánh giá của tác giả trong quá trình tư vấn.