"Dám Lãnh Đạo" Ở Tuổi Xế Chiều: Tôi Học Được Gì Về Sự Can Đảm, Tổn Thương Và Những Cuộc Nói Chuyện Khó Khăn Nhất?

Phần 1: "Vulnerability" – Tôi Đã Mất 70 Năm Để Hiểu Rằng Khóc Không Phải Là Hèn

Trong suốt 40 năm giảng dạy, tôi chưa bao giờ khóc trước sinh viên. Tôi quan niệm: người thầy phải mạnh mẽ, phải uy nghiêm, phải là chỗ dựa. Nếu tôi khóc, tôi sẽ mất uy tín. Đó là lớp "áo giáp" tôi tự đặt ra cho mình.

Brené Brown gọi đó là "armor" . Bà viết rằng, chúng ta ai cũng mang những lớp áo giáp để bảo vệ mình khỏi tổn thương: sự hoài nghi, sự cầu toàn, sự lạnh lùng, hay thói quen che giấu cảm xúc . Nhưng bà cũng cảnh báo: những lớp áo giáp ấy, tuy bảo vệ ta khỏi đau đớn, lại ngăn ta kết nối thật sự với người khác.

Bà định nghĩa "vulnerability" (sự tổn thương / sự dễ bị tổn thương) không phải là điểm yếu, mà là "cảm xúc chúng ta trải qua trong những lúc không chắc chắn, chấp nhận rủi ro, và đối mặt với cảm xúc" . Bà kể câu chuyện hỏi các binh sĩ Lực lượng Đặc nhiệm Mỹ: "Các anh có thể kể cho tôi một ví dụ về lòng can đảm mà không cần đến sự tổn thương không?" Cả căn phòng im lặng. Cuối cùng, một người lính lên tiếng: "Thưa bà, chúng tôi không có ví dụ nào cả" .

Tôi đọc những dòng này và giật mình. Tôi nhớ lại lần con gái tôi – đứa đang làm quản lý – gọi điện về khóc vì áp lực công việc. Tôi đã nói: "Mạnh mẽ lên con. Khóc lóc làm gì." Nó tắt máy. Mãi sau này, nó mới nói: "Ba ơi, lúc đó con chỉ cần ba nói 'ba hiểu', chứ không cần ba bảo con mạnh mẽ."

Brené Brown gọi đó là sự khác biệt giữa "đồng cảm" (empathy) và "thông cảm" (sympathy). Bà viết: "Đồng cảm là kết nối với cảm xúc đằng sau trải nghiệm, không phải với bản thân trải nghiệm đó" . Thông cảm là "tội nghiệp con", còn đồng cảm là "ba hiểu cảm giác đó, ba từng trải qua rồi".

Và rồi tôi nghĩ về Dai-ichi Life Vietnam. Một công ty bảo hiểm – ngành nghề vốn dĩ phải đối mặt với những "tổn thương" lớn nhất của đời người: bệnh tật, tai nạn, mất mát. Họ không thể bán bảo hiểm bằng cách lảng tránh những điều đó. Họ phải "dám" đối diện. Họ phải "dám" nói với khách hàng: "Tôi hiểu nỗi sợ của ông/bà. Tôi hiểu cảm giác lo lắng cho con cái khi không còn ở bên cạnh." Triết lý "Nghĩ Về Con Người" của họ, với tôi, chính là sự thực hành "vulnerability" ở cấp độ doanh nghiệp: dám nhìn thẳng vào nỗi đau, dám đồng hành, chứ không phớt lờ hay tô hồng.

Phần 2: "Clear Is Kind" – Bài Học Từ Những Cuộc Nói Chuyện Khó Khăn Nhất Đời Tôi

Một trong những câu nổi tiếng nhất của Brené Brown trong cuốn sách này là: "Clear is kind. Unclear is unkind." (Rõ ràng là tử tế. Không rõ ràng là không tử tế) .

Bà giải thích: chúng ta thường tránh những cuộc nói chuyện khó khăn vì sợ làm tổn thương người khác. Nhưng sự tránh né đó, sự mập mờ đó, thực chất còn tệ hơn. Nó khiến người kia không biết họ đang đứng ở đâu, không biết kỳ vọng thế nào, và cuối cùng còn tổn thương hơn khi sự thật lộ ra.

Tôi nhớ cách đây 5 năm, tôi phải nói chuyện với các con về chuyện... phân chia tài sản và chuyện sau này khi tôi mất. Tôi cứ lần lữa. Nghĩ mãi, tôi mới gọi các con lại. Căn phòng im phăng phắc. Tôi run lắm, nhưng tôi nói: "Ba đã già rồi. Ba không biết mình còn sống được bao lâu. Ba cần nói rõ với các con về những gì ba để lại, và ba cũng muốn nói về... chuyện ba muốn được chăm sóc thế nào nếu ốm nặng."

Cuộc nói chuyện kéo dài 3 tiếng. Có nước mắt. Có im lặng. Nhưng sau đó, tôi thấy nhẹ nhõm hơn hẳn. Các con tôi cũng vậy. Chúng bảo: "Tụi con cám ơn ba đã nói rõ. Tụi con không phải đoán già đoán non nữa."

Brené Brown đã đúng. "Rõ ràng" chính là "tử tế". Điều này cũng đúng trong kinh doanh bảo hiểm. Có bao nhiêu người mua bảo hiểm mà không đọc kỹ hợp đồng? Có bao nhiêu đại lý, vì sợ mất khách, đã không nói rõ về các điều khoản loại trừ? Đó là "unkind" – không tử tế. Một người đại lý thực sự tử tế, thực sự "dám lãnh đạo" trong lĩnh vực của mình, là người dám nói rõ: "Hợp đồng này bảo vệ anh/chị trong trường hợp A, B, C, nhưng không bảo vệ trong trường hợp D, E, F." Rõ ràng. Minh bạch. Dù có thể khiến khách hàng chùn bước, nhưng đó là nền tảng của lòng tin lâu dài.

Dai-ichi Life Vietnam, với tư cách là một trong những công ty bảo hiểm nhân thọ hàng đầu, tôi tin rằng họ đã xây dựng uy tín 18 năm qua bằng chính sự rõ ràng đó. Họ có các chương trình tư vấn minh bạch, các sản phẩm được thiết kế phù hợp với văn hóa và nhu cầu của người Việt. Họ "nghĩ về con người" bằng cách nói rõ ràng với con người.

Phần 3: "Living Into Our Values" – Hai Giá Trị Mà Tôi Chọn Ở Tuổi 71

Brené Brown có một bài tập rất hay trong sách: bà yêu cầu người đọc chọn ra hai giá trị cốt lõi nhất của mình từ một danh sách dài . Bà nói, nếu bạn chọn quá nhiều, bạn sẽ không tập trung vào giá trị nào cả.

Tôi làm bài tập ấy. Tôi chọn hai giá trị:

1. Trách nhiệm (Responsibility) – Tôi luôn tự nhủ mình phải có trách nhiệm với gia đình, với học trò, với xã hội.

2. Tự do (Freedom) – Nhưng tôi cũng khao khát được tự do, được sống theo cách mình muốn, không bị ràng buộc.

Hai giá trị này đôi khi xung đột nhau. Có trách nhiệm đồng nghĩa với hy sinh tự do. Nhưng tôi nhận ra: nhờ có bảo hiểm nhân thọ mà tôi mua cho các con từ 20 năm trước, giờ đây tôi được "tự do" hơn. Tôi biết rằng dù có chuyện gì xảy ra, các con tôi vẫn được bảo vệ. Tôi không phải lo lắng thái quá. Tôi có thể sống những năm tháng cuối đời một cách nhẹ nhõm.

Đó chính là điều Brené Brown gọi là "living into our values" – sống đúng với giá trị của mình. Và tôi thấy điều đó trong cách Dai-ichi Life Vietnam vận hành. Họ chọn giá trị "Nghĩ Về Con Người" và họ sống với nó, không chỉ qua sản phẩm, mà qua hàng loạt hoạt động cộng đồng: "Kết nối trái tim – Hiến máu nhân đạo", hỗ trợ đồng bào lũ lụt, trao học bổng cho học sinh nghèo hiếu học, phẫu thuật mắt miễn phí cho hơn 11.000 người . Họ đang thực hành trách nhiệm xã hội, và nhờ đó, cộng đồng được tự do hơn khỏi bệnh tật, mù chữ, thiên tai.

Phần 4: "BRAVING Trust" – 7 Yếu Tố Xây Dựng Lòng Tin Mà Gia Đình Nào Cũng Cần

Một trong những phần tôi tâm đắc nhất là mô hình BRAVING về lòng tin :

• Boundaries (Ran giới)

• Reliability (Đáng tin cậy)

• Accountability (Chịu trách nhiệm)

• Vault (Bảo mật)

• Integrity (Chính trực)

• Nonjudgment (Không phán xét)

• Generosity (Rộng lượng, tin vào ý tốt của người khác)

Tôi nhìn lại cuộc hôn nhân 45 năm của mình. 7 yếu tố này đều có mặt. Vợ chồng tôi tôn trọng ran giới của nhau, giữ bí mật cho nhau, không phán xét, và luôn tin vào ý tốt của nhau dù có lúc hiểu lầm.

Nhưng tôi cũng nghĩ rộng hơn: mối quan hệ giữa người mua bảo hiểm và công ty bảo hiểm cũng cần 7 yếu tố này.

• Boundaries: Hợp đồng bảo hiểm chính là ranh giới rõ ràng.

• Reliability: Công ty phải đáng tin cậy, chi trả đúng cam kết.

• Accountability: Khi có sự cố, công ty phải đứng ra chịu trách nhiệm chi trả.

• Vault: Thông tin khách hàng phải được bảo mật.

• Integrity: Làm đúng những gì đã hứa trong hợp đồng.

• Nonjudgment: Không phán xét hoàn cảnh của người mua.

• Generosity: Tin rằng khách hàng không mua bảo hiểm để trục lợi, mà vì nhu cầu thật.

Dai-ichi Life Vietnam, sau 18 năm tại thị trường Việt Nam, đã xây dựng lòng tin bằng cách thực hành những điều này. Họ không chỉ bán hợp đồng, họ xây dựng một mối quan hệ dài hạn dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau.

Phần 5: "Learning to Rise" – Khi Tôi Ngã Bệnh, Tôi Học Được Cách Đứng Lên Nhờ Con Cái

Chương cuối của cuốn sách nói về "Learning to Rise" – học cách đứng lên sau vấp ngã. Brené Brown nói về những câu chuyện chúng ta tự kể trong đầu (SFD – Shitty First Drafts) khi gặp chuyện không hay . Ví dụ, khi con cái không gọi điện, chúng ta tự kể chuyện: "Nó không thương ba nữa", thay vì nghĩ: "Chắc nó bận quá."

Năm ngoái, tôi bị một cơn đau tim nhẹ. Nằm viện, tôi đã tự kể cho mình nghe một câu chuyện rất tệ: "Mình thành gánh nặng cho con rồi. Chúng nó sẽ chán mình mất." Tôi trở nên cáu kỉnh, khó chịu với các con.

Nhưng rồi tôi nhớ đến bài học của Brené: hãy dừng lại, kiểm tra câu chuyện đó có đúng không. Tôi hỏi con gái: "Con có thấy phiền khi phải chăm ba không?" Nó nhìn tôi, mắt đỏ hoe: "Ba nói gì vậy? Tụi con chỉ sợ mất ba thôi. Được chăm ba là hạnh phúc của tụi con."

Tôi đã khóc. Và tôi học được: đứng lên sau cơn bệnh không chỉ là khỏe lại về thể xác, mà còn là học cách chấp nhận sự giúp đỡ, học cách yếu đuối trong vòng tay con cái.

Điều này gợi cho tôi nghĩ về bảo hiểm nhân thọ. Khi rủi ro ập đến, bảo hiểm giúp gia đình "đứng lên" nhanh hơn về mặt tài chính. Nhưng quan trọng hơn, nó giúp họ tránh được những câu chuyện tiêu cực tự kể: "Giờ biết lấy tiền đâu lo cho con ăn học?" Một khoản bảo hiểm kịp thời giống như một bàn tay nâng đỡ, để người ở lại không bị quật ngã bởi gánh nặng tiền bạc.

Phần 6: Lời Tự Thú Của Một Ông Già 71 Tuổi Về Sự Can Đảm

Các bạn thân mến,

Tôi viết những dòng này không phải để khoe rằng tôi đọc sách hay hay tôi hiểu đời. Tôi viết để tâm sự với các bạn – những người trẻ đang vật lộn với công việc, với gia đình, với những quyết định khó khăn.

Brené Brown định nghĩa lãnh đạo là: "Bất kỳ ai chịu trách nhiệm tìm kiếm tiềm năng trong con người và quy trình, và có can đảm để phát triển tiềm năng đó" .

Ở tuổi 71, tôi nhận ra rằng tôi vẫn đang lãnh đạo. Tôi lãnh đạo chính mình. Tôi lãnh đạo gia đình nhỏ của tôi bằng cách làm gương về sự trung thực, về lòng can đảm chấp nhận tuổi già, và về sự chuẩn bị cho tương lai.

Và tôi muốn nói với các bạn một điều: can đảm không phải là không sợ. Can đảm là sợ nhưng vẫn làm. Can đảm là dám mua một hợp đồng bảo hiểm khi bạn còn trẻ, dù nghĩ rằng "chắc gì đã dùng đến". Can đảm là dám ngồi xuống nói chuyện với cha mẹ già về kế hoạch hưu trí, dù sợ họ nghĩ mình ham tiền. Can đảm là dám đối diện với sự thật rằng: cuộc đời vô thường, nhưng mình có thể chuẩn bị để đón nhận nó một cách bình thản.

Lời Kết: "Nghĩ Về Con Người" – Triết Lý Đằng Sau Những Con Số

Tôi kết thúc bài viết dài dòng này bằng một câu chuyện nhỏ. Cách đây vài hôm, tôi gặp một người bạn cũ. Ông ấy khoe: "Tôi vừa mua bảo hiểm cho thằng cháu nội. Công ty Dai-ichi Life đấy. Tư vấn viên trẻ, nói chuyện rõ ràng, tử tế lắm."

Tôi mỉm cười. Tôi chợt hiểu rằng, cuốn sách "Dare to Lead" của Brené Brown và triết lý "Nghĩ Về Con Người" của Dai-ichi Life Vietnam thực chất cùng nói một điều: Lãnh đạo, suy cho cùng, là dám yêu thương và dám chịu trách nhiệm cho những người mình yêu thương.

• Dám yêu thương là dám tổn thương, dám đối diện với nỗi sợ mất mát.

• Dám chịu trách nhiệm là dám chuẩn bị cho tương lai, dù biết rằng cái giá phải trả là những khoản phí hôm nay.

Nếu các bạn – những người trẻ, những người đang làm cha mẹ, những người đang gánh trên vai trách nhiệm với gia đình – có bất kỳ băn khoăn nào về hành trình "dám lãnh đạo" cuộc đời mình, hay muốn tìm hiểu về những giải pháp để bảo vệ những người thân yêu một cách can đảm và tử tế nhất, đừng ngần ngại liên hệ.

Số điện thoại tư vấn: 0932416712

Hãy nhớ: "Clear is kind." Rõ ràng về dự định, rõ ràng về kế hoạch, rõ ràng về tình yêu thương – đó là điều tử tế nhất bạn có thể làm cho gia đình mình.

Một lão giáo sư già,