Bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm và người thụ hưởng khác nhau thế nào?
Bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm và người thụ hưởng khác nhau thế nào?
Khi tìm hiểu bảo hiểm nhân thọ, có một chuyện rất dễ gây nhầm:
Bên mua bảo hiểm là ai?
Người được bảo hiểm là ai?
Người thụ hưởng là ai?
Nhiều người nghĩ ba vị trí này chắc là một người.
Không nhất thiết.
Thậm chí trong một hợp đồng bảo hiểm gia đình, ba vị trí này có thể là ba người hoàn toàn khác nhau.
Ví dụ đơn giản:
Người vợ bỏ tiền mua hợp đồng.
Người chồng là người được bảo hiểm.
Con là người thụ hưởng.
Vậy ai có quyền gì? Ai đóng phí? Ai được bảo vệ? Ai nhận tiền?
Hiểu đúng 3 vị trí này rất quan trọng, bởi nó giúp mình đọc hợp đồng chính xác hơn và tránh những hiểu lầm đáng tiếc sau này.
1. Trước hết, hãy nhớ 3 câu hỏi
Muốn phân biệt thật nhanh, chỉ cần nhớ:
Bên mua bảo hiểm
Ai đứng ra giao kết hợp đồng và thực hiện nghĩa vụ đóng phí?
Người được bảo hiểm
Ai là người mà tính mạng, sức khỏe hoặc các yếu tố liên quan được bảo hiểm?
Người thụ hưởng
Ai được nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận khi phát sinh quyền lợi?
Có thể hình dung:
Bên mua → mua và đóng phí
Người được bảo hiểm → được bảo vệ
Người thụ hưởng → nhận quyền lợi
Nhưng đây chỉ là cách nhớ đơn giản. Quyền và nghĩa vụ thực tế còn phụ thuộc vào loại hợp đồng và điều khoản cụ thể.
2. Bên mua bảo hiểm là ai?
Bên mua bảo hiểm là người hoặc tổ chức giao kết hợp đồng bảo hiểm với doanh nghiệp bảo hiểm và thực hiện các quyền, nghĩa vụ của bên mua theo hợp đồng và pháp luật.
Nói đời thường:
Đây là người đứng ra “ký hợp đồng và chịu trách nhiệm với hợp đồng”.
Ví dụ:
Anh Nam mua một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ.
Anh là người:
- Đứng tên bên mua.
- Ký kết hợp đồng.
- Đóng phí theo thỏa thuận.
- Có các quyền của bên mua theo hợp đồng.
- Thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến hợp đồng.
Nhưng anh Nam không nhất thiết phải là người được bảo hiểm.
Đây chính là điểm đầu tiên rất nhiều người nhầm.
3. Người được bảo hiểm là ai?
Hiểu đơn giản:
Đây là người mà rủi ro về tính mạng, sức khỏe hoặc sự kiện liên quan được doanh nghiệp bảo hiểm xem xét bảo hiểm theo hợp đồng.
Ví dụ:
Chị Lan mua một hợp đồng cho chồng.
Khi đó:
- Chị Lan → bên mua bảo hiểm
- Anh Minh → người được bảo hiểm
Nếu hợp đồng có quyền lợi liên quan đến tình trạng sức khỏe hoặc tính mạng của anh Minh, thì các quyền lợi đó được xác định dựa trên sự kiện xảy ra đối với người được bảo hiểm.
Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, người được bảo hiểm là tổ chức, cá nhân có tài sản, trách nhiệm dân sự, sức khỏe, tính mạng hoặc lợi ích kinh tế được bảo hiểm theo hợp đồng bảo hiểm.
4. Người thụ hưởng là ai?
Đây là người thường được mọi người quan tâm nhất.
Người thụ hưởng là tổ chức hoặc cá nhân được bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm chỉ định để nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng.
Ví dụ:
Anh Minh là người được bảo hiểm.
Chị Lan mua hợp đồng.
Hai vợ chồng chỉ định:
- Chị Lan: 70%
- Con: 30%
Nếu xảy ra sự kiện bảo hiểm thuộc phạm vi chi trả, quyền lợi sẽ được giải quyết theo hợp đồng và tỷ lệ thụ hưởng đã được xác định.
Vậy:
Chị Lan = Bên mua
Anh Minh = Người được bảo hiểm
Chị Lan + con = Người thụ hưởng
Ba vị trí có thể chồng lên nhau, nhưng cũng có thể hoàn toàn khác nhau.
5. Một ví dụ gia đình sẽ dễ hiểu hơn
Hãy tưởng tượng gia đình có:
- Bố
- Mẹ
- Hai con
Bố là người tạo ra 70% thu nhập gia đình.
Hai vợ chồng muốn bảo vệ nguồn thu nhập đó.
Họ có thể thiết kế một hợp đồng như sau:
| Vai trò | Người |
|---|---|
| Bên mua bảo hiểm | Mẹ |
| Người được bảo hiểm | Bố |
| Người thụ hưởng | Mẹ và hai con |
Trong trường hợp này:
Mẹ bỏ tiền mua hợp đồng.
Bố là người được bảo hiểm.
Mẹ và các con là những người có thể nhận quyền lợi theo chỉ định trong hợp đồng.
Đây là một ví dụ cho thấy:
Người mua bảo hiểm không nhất thiết là người được bảo hiểm.
Và:
Người được bảo hiểm cũng không nhất thiết là người nhận tiền bảo hiểm.
6. Vậy có trường hợp một người giữ cả 3 vai trò không?
Có thể.
Ví dụ anh Nam mua bảo hiểm cho chính mình và chỉ định chính mình là người thụ hưởng đối với một số quyền lợi mà hợp đồng cho phép.
Khi đó có thể có:
Anh Nam → bên mua
Anh Nam → người được bảo hiểm
Anh Nam → người thụ hưởng
Nhưng không phải mọi quyền lợi bảo hiểm đều có cách vận hành giống nhau.
Đặc biệt với quyền lợi liên quan đến sự kiện tử vong, người được bảo hiểm và người nhận quyền lợi thường là hai vai trò khác nhau.
Vì vậy, không nên suy luận:
“Tôi là người mua nên tôi sẽ nhận tiền.”
Không phải lúc nào cũng vậy.
7. Có thể một người vừa là bên mua vừa là người thụ hưởng không?
Có thể, tùy cấu trúc hợp đồng và quyền lợi.
Ví dụ:
Chị Lan mua bảo hiểm cho chồng.
- Chị Lan → bên mua
- Anh Minh → người được bảo hiểm
- Chị Lan → người thụ hưởng
Trường hợp này rất dễ gặp trong các kế hoạch bảo vệ tài chính gia đình.
Nếu người chồng gặp sự kiện bảo hiểm thuộc phạm vi chi trả, chị Lan là người nhận quyền lợi theo hợp đồng.
Điều này có ý nghĩa rất thực tế:
Người được bảo hiểm có thể là người tạo ra thu nhập, còn người thụ hưởng là người cần nguồn tiền đó để tiếp tục cuộc sống.
8. Người được bảo hiểm có phải lúc nào cũng là người đóng tiền không?
Không.
Đây là một hiểu lầm khá phổ biến.
Ví dụ:
Một người mẹ mua bảo hiểm cho con.
Khi đó:
Mẹ → bên mua bảo hiểm
Con → người được bảo hiểm
Mẹ là người đóng phí.
Nhưng người được bảo hiểm lại là con.
Đây là lý do khi nhìn vào một hợp đồng, không nên chỉ nhìn:
“Ai đóng tiền?”
rồi kết luận người đó là người được bảo hiểm.
Hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.
9. Vậy con có thể là người thụ hưởng không?
Trong một số trường hợp, có thể chỉ định con là người thụ hưởng, nhưng nếu người thụ hưởng là người chưa thành niên thì việc nhận và quản lý quyền lợi còn liên quan đến quy định pháp luật và thủ tục của doanh nghiệp bảo hiểm.
Đây là điểm cha mẹ nên đặc biệt cẩn thận.
Ví dụ:
Bố là người được bảo hiểm.
Hai con nhỏ là người thụ hưởng.
Không nên chỉ nghĩ đơn giản:
“Sau này tiền sẽ chuyển thẳng cho con.”
Việc chi trả thực tế còn phụ thuộc vào tình trạng pháp lý của người thụ hưởng, giấy tờ và quy trình giải quyết quyền lợi.
Vì vậy, khi thiết kế người thụ hưởng là trẻ nhỏ, nên hỏi doanh nghiệp bảo hiểm cách thức chi trả cụ thể thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ trên hợp đồng.
10. Người thụ hưởng có phải là người thừa kế không?
Không nên đánh đồng hai khái niệm này.
Đây là một chủ đề rất đáng để tách thành một bài riêng.
Người thụ hưởng là người được chỉ định theo hợp đồng bảo hiểm để nhận tiền bảo hiểm.
Trong khi thừa kế là vấn đề thuộc pháp luật về thừa kế.
Do đó, khi đọc hợp đồng bảo hiểm, đừng mặc định:
“Tôi là người thừa kế thì chắc chắn tôi là người thụ hưởng.”
Hoặc:
“Tôi là người thụ hưởng thì mọi tài sản của người được bảo hiểm cũng thuộc về tôi.”
Hai vấn đề này không giống nhau.
11. Ai có quyền thay đổi người thụ hưởng?
Đây là một điểm rất đáng chú ý.
Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, bên mua bảo hiểm có thể thay đổi người thụ hưởng theo quy định, nhưng trong trường hợp bên mua và người được bảo hiểm không phải là cùng một người thì có yêu cầu về sự đồng ý bằng văn bản của người được bảo hiểm.
Việc thay đổi cũng phải được thông báo bằng văn bản cho doanh nghiệp bảo hiểm và được xác nhận theo quy định.
Ví dụ:
Chị Lan là bên mua.
Anh Minh là người được bảo hiểm.
Hai con là người thụ hưởng.
Nếu sau này chị Lan muốn thay đổi tỷ lệ thụ hưởng, không nên chỉ tự ghi lại trên giấy hoặc nói miệng với tư vấn viên.
Phải thực hiện đúng quy trình của hợp đồng và doanh nghiệp bảo hiểm.
12. Một hợp đồng có thể có nhiều người thụ hưởng không?
Có.
Ví dụ:
- Vợ: 50%
- Con 1: 25%
- Con 2: 25%
Hoặc theo tỷ lệ khác tùy mong muốn và quy định áp dụng.
Luật Kinh doanh bảo hiểm cũng quy định trường hợp có nhiều người thụ hưởng thì bên mua bảo hiểm có thể xác định thứ tự hoặc tỷ lệ thụ hưởng; nếu không xác định tỷ lệ thì những người thụ hưởng được hưởng theo tỷ lệ bằng nhau.
Điều này rất quan trọng với gia đình có nhiều con.
Bởi nếu không hiểu rõ cách chỉ định, sau này rất dễ phát sinh câu hỏi:
“Tại sao người này được nhiều hơn người kia?”
13. Tại sao cần phân biệt 3 vai trò này khi mua bảo hiểm?
Bởi vì mỗi vai trò gắn với một mục đích khác nhau.
Bên mua bảo hiểm
Quan tâm đến:
- Hợp đồng.
- Phí bảo hiểm.
- Quyền và nghĩa vụ.
- Thay đổi thông tin.
- Các quyền theo hợp đồng.
Người được bảo hiểm
Quan tâm đến:
- Rủi ro nào được bảo hiểm.
- Điều kiện chi trả.
- Quyền lợi liên quan đến sức khỏe, tính mạng.
- Điều khoản loại trừ.
- Thời gian chờ nếu có.
Người thụ hưởng
Quan tâm đến:
- Ai nhận quyền lợi.
- Nhận theo tỷ lệ nào.
- Khi nào phát sinh quyền lợi.
- Hồ sơ và thủ tục nhận quyền lợi.
Ba người có thể giống nhau.
Nhưng ba vai trò không giống nhau.
14. Sai lầm phổ biến: chỉ nhớ mình “có bảo hiểm”
Có một tình huống rất đời thường:
Một người mua bảo hiểm cách đây 8 năm.
Lúc mua:
- Chưa có con.
- Thu nhập 30 triệu.
- Chưa mua nhà.
- Người thụ hưởng là bố mẹ.
8 năm sau:
- Có hai con.
- Thu nhập tăng lên 70 triệu.
- Đang trả khoản vay mua nhà.
- Gia đình phụ thuộc nhiều hơn vào thu nhập của người được bảo hiểm.
Nhưng hợp đồng vẫn giữ nguyên.
Lúc này vấn đề không phải hợp đồng “tốt hay xấu”.
Mà là:
Kế hoạch bảo vệ có còn phù hợp với cuộc sống hiện tại hay không?
Đây là lý do mình thường khuyên một gia đình không nên chỉ hỏi:
“Hợp đồng của tôi còn hiệu lực không?”
Mà nên hỏi thêm:
“Nó còn phù hợp với nhu cầu hiện tại không?”
15. Một cách rất dễ nhớ
Nếu Anh/Chị đang cầm hợp đồng bảo hiểm trên tay, hãy thử trả lời 3 câu:
Câu 1:
Ai là người ký hợp đồng và đóng phí?
→ Bên mua bảo hiểm
Câu 2:
Ai là người mà tính mạng/sức khỏe hoặc lợi ích được bảo hiểm?
→ Người được bảo hiểm
Câu 3:
Nếu phát sinh quyền lợi, ai sẽ nhận tiền theo hợp đồng?
→ Người thụ hưởng
Nếu trả lời được 3 câu này, Anh/Chị đã hiểu được phần rất cơ bản nhưng cực kỳ quan trọng của một hợp đồng bảo hiểm.
16. Đừng chỉ hỏi “mua bảo hiểm cho ai?”
Khi tư vấn một gia đình, câu hỏi quan trọng không chỉ là:
“Anh/chị muốn mua bảo hiểm cho ai?”
Mà nên là:
“Ai đang tạo ra phần lớn thu nhập?”
“Nếu người đó gặp rủi ro, ai sẽ cần nguồn tiền?”
“Ai là người cần được bảo vệ?”
“Ai sẽ là người cần nhận quyền lợi?”
Khi trả lời được những câu hỏi này, việc thiết kế hợp đồng sẽ có logic hơn rất nhiều.
Bởi bảo hiểm không chỉ là chuyện:
Mua một hợp đồng.
Mà là:
Đặt đúng người vào đúng vai trò.
Kết luận
Bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm và người thụ hưởng là ba khái niệm khác nhau.
Có thể tóm tắt bằng một câu:
Bên mua là người giao kết hợp đồng – người được bảo hiểm là người được bảo vệ – người thụ hưởng là người nhận quyền lợi theo hợp đồng.
Ba vai trò này có thể thuộc về một người, hai người hoặc ba người khác nhau, tùy cấu trúc hợp đồng.
Với gia đình có con nhỏ, hiểu rõ ba vai trò này đặc biệt quan trọng.
Bởi khi mua bảo hiểm, đừng chỉ quan tâm:
“Mỗi tháng đóng bao nhiêu?”
Hãy quan tâm cả:
“Ai đang được bảo vệ?”
“Ai đang chịu trách nhiệm với hợp đồng?”
“Và nếu có chuyện xảy ra, khoản tiền đó sẽ đến tay ai?”
Một kế hoạch bảo vệ tốt không nhất thiết phải phức tạp.
Nhưng các vai trò trong hợp đồng cần được hiểu thật rõ.
Nguồn pháp luật chính thống
- Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15, đặc biệt các quy định về bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng và việc chỉ định/thay đổi người thụ hưởng. Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật
CLICK LIÊN HỆ HOẶC GỌI NGAY HOTLINE
