Review sách Essentialism (Greg McKeown) - Bài học về việc dám chọn "không" từ một thầy giáo già

Người theo chủ nghĩa tinh gọn là gì?

McKeown mở đầu cuốn sách bằng một định nghĩa làm tôi giật mình: "Người theo chủ nghĩa tinh gọn không làm được nhiều việc hơn, mà họ làm đúng việc. Họ không có nhiều ưu tiên, mà họ chỉ có một ưu tiên duy nhất tại mỗi thời điểm."

Tôi dừng lại ở câu "chỉ có một ưu tiên duy nhất". Trong đầu tôi, lúc nào cũng có hàng chục ưu tiên chồng chéo lên nhau. Việc nào tôi cũng cho là quan trọng, việc nào tôi cũng không muốn bỏ, và kết quả là việc nào cũng làm qua loa, không có việc nào thực sự xuất sắc.

McKeown phân biệt rất rõ giữa "người theo chủ nghĩa tinh gọn" và "người theo chủ nghĩa duy ý chí" (non-essentialist):

Người theo chủ nghĩa duy ý chí	Người theo chủ nghĩa tinh gọn
Nghĩ "Tôi phải làm"	Nghĩ "Tôi chọn làm"
Nghĩ "Tất cả đều quan trọng"	Nghĩ "Chỉ một vài điều thực sự quan trọng"
Cố làm nhiều việc cùng lúc	Tập trung làm một việc tại một thời điểm
Nói "Có" với tất cả	Nói "Không" với hầu hết mọi thứ
Luôn bận rộn nhưng không hiệu quả	Luôn có thời gian cho điều thực sự quan trọng

Tôi đọc bảng so sánh này và thấy mình hiện nguyên hình ở cột bên trái. Suốt 30 năm qua, tôi sống như một "người theo chủ nghĩa duy ý chí" điển hình.

Ba chân kiềng của chủ nghĩa tinh gọn

McKeown chia hành trình trở thành người theo chủ nghĩa tinh gọn thành ba giai đoạn, mỗi giai đoạn là một kỹ năng cần rèn luyện.

1. Khám phá: Làm thế nào để phân biệt điều quan trọng và điều không quan trọng?

Câu hỏi đầu tiên McKeown đặt ra rất đơn giản nhưng cực kỳ khó trả lời: "Điều gì thực sự xứng đáng với năng lượng và thời gian của tôi?"

Ông đưa ra một tiêu chí rất khắt khe: Nếu một cơ hội, một lời mời, một công việc không khiến bạn phải thốt lên "Chà, tuyệt vời! Tôi rất muốn làm điều này!", thì câu trả lời nên là "Không".

Trước đây, tôi thường đánh giá mọi việc theo thang điểm 0-10. Nếu việc gì được 7 điểm, tôi nhận. Nếu được 6 điểm, tôi cũng nhận nốt. Kết quả là tôi ôm đồm quá nhiều việc ở mức trung bình, không còn thời gian và năng lượng cho những việc thực sự xuất sắc.

McKeown dạy: Chỉ chấp nhận những việc 9 hoặc 10 điểm. Mọi thứ dưới 9 đều là 0.

Tiêu chí này khắc nghiệt quá, tôi nghĩ. Nhưng rồi tôi thử áp dụng trong một tháng. Tôi từ chối lời mời tham gia hội đồng chấm luận án (việc này chỉ 7 điểm với tôi). Tôi từ chối viết bài cho một tạp chí không thực sự uy tín (6 điểm). Tôi từ chối đi dạy thêm ở một trung tâm (5 điểm).

Kết quả là tôi có thêm thời gian. Tôi dồn nó vào việc chuẩn bị bài giảng cho sinh viên chính khóa (10 điểm) và viết một bài báo quốc tế tôi ấp ủ từ lâu (10 điểm). Bài báo đó sau này được đăng trên tạp chí uy tín, còn bài giảng của tôi được sinh viên đánh giá cao nhất khoa.

2. Loại bỏ: Làm thế nào để dũng cảm nói "Không"?

Đây là phần khó nhất với tôi. Nói "Không" với người khác, đặc biệt là với những người tôi quý mến, với những đồng nghiệp tôi kính trọng, là điều vô cùng khó khăn.

McKeown thừa nhận điều này. Ông viết: "Nói 'Không' là một quyết định khó khăn, nhưng nó cần thiết để bảo vệ khả năng nói 'Có' với những điều thực sự quan trọng."

Ông đưa ra một số chiến thuật rất thực tế:

• Sử dụng "từ chối có duyên": Thay vì nói thẳng "Tôi không làm", hãy nói "Cảm ơn bạn đã nghĩ đến tôi, nhưng hiện tại tôi đang tập trung cho một dự án khác nên không thể nhận lời."

• Đề xuất người khác: "Tôi không thể làm việc này, nhưng tôi biết anh/chị A rất giỏi trong lĩnh vực này, bạn có thể thử liên hệ với họ."

• Nhắc lại ưu tiên của mình: "Như bạn biết đấy, hiện tại tôi đang tập trung cho việc giảng dạy và nghiên cứu, nên tôi không thể nhận thêm bất cứ việc gì ngoài lề."

Tôi bắt đầu tập nói "Không" một cách có chọn lọc. Lúc đầu rất khó, tôi cảm thấy có lỗi, cảm thấy mình ích kỷ. Nhưng rồi tôi nhận ra: những người thực sự quý mình sẽ hiểu và tôn trọng quyết định của mình. Còn những người chỉ muốn lợi dụng mình, họ sẽ tìm người khác thôi.

3. Thực thi: Làm thế nào để việc tinh gọn trở thành thói quen?

Phần cuối cùng của cuốn sách dạy về cách biến chủ nghĩa tinh gọn thành hệ thống, thành thói quen hàng ngày.

McKeown nhấn mạnh: "Nếu bạn không ưu tiên cuộc sống của mình, người khác sẽ làm điều đó cho bạn."

Ông đưa ra một số nguyên tắc thực hành:

• Tạo không gian đệm: Đừng lên lịch kín mít. Hãy chừa ra những khoảng trống cho những việc bất ngờ, cho sự sáng tạo, cho việc nghỉ ngơi.

• Chuẩn bị trước cho những tình huống khó: Nếu biết sắp có một cuộc họp có thể kéo dài vô ích, hãy chuẩn bị sẵn lý do để rời đi đúng giờ.

• Tập trung vào từng bước nhỏ: Đừng nghĩ về tất cả những gì cần làm, hãy nghĩ về bước tiếp theo duy nhất.

Tôi áp dụng bằng cách: không nhận bất cứ lời mời họp nào không có chương trình cụ thể. Trong các cuộc họp, tôi chỉ ở lại phần có liên quan đến mình, phần còn lại tôi xin phép về. Tôi lên lịch làm việc với những khoảng trống giữa các đầu việc, để nếu có việc đột xuất, tôi không bị động.

Những bài học cụ thể từ Essentialism

Bài học 1: "Less but better" - Ít hơn nhưng tốt hơn

Đây là câu thần chú xuyên suốt cuốn sách. McKeown không cổ súy cho việc làm ít đi một cách tiêu cực. Ông cổ súy cho việc tập trung nguồn lực có hạn vào những việc thực sự tạo ra khác biệt lớn nhất.

Trong toán học, có khái niệm "nguyên lý Pareto" hay quy tắc 80/20: 80% kết quả đến từ 20% nguyên nhân. Essentialism dạy chúng ta xác định 20% đó và tập trung toàn bộ sức lực vào nó.

Tôi nhìn lại công việc của mình. 80% thành công trong sự nghiệp của tôi đến từ 20% thời gian tôi dành cho nghiên cứu thực sự chất lượng. 80% còn lại của thời gian, tôi làm những việc vụn vặt, tham gia những hoạt động không đem lại giá trị thực sự. Nếu tôi dồn thời gian đó vào nghiên cứu, tôi đã có thể đạt được nhiều hơn thế.

Bài học 2: Sức mạnh của ranh giới

McKeown viết: "Vấn đề không phải là người khác xâm phạm ranh giới của bạn, mà là bạn không có ranh giới để họ xâm phạm."

Tôi chưa bao giờ đặt ranh giới cho mình. Sinh viên có thể gọi cho tôi bất cứ lúc nào, kể cả 10 giờ đêm. Đồng nghiệp có thể nhờ tôi bất cứ việc gì, tôi đều nhận. Kết quả là tôi không còn thời gian cho gia đình, cho bản thân, cho những việc mình thực sự yêu thích.

Sau khi đọc sách, tôi bắt đầu đặt ranh giới:

• Không nhận điện thoại sau 8 giờ tối, trừ trường hợp khẩn cấp.

• Không nhận lời làm việc gì mà không có thời hạn rõ ràng.

• Dành trọn vẹn ngày Chủ nhật cho gia đình, không làm việc.

Lúc đầu, có người phàn nàn. Nhưng dần dần, họ quen và tôn trọng ranh giới của tôi. Quan trọng hơn, tôi có thời gian chất lượng cho vợ con, cho chính mình.

Bài học 3: Ngủ đủ giấc là đầu tư, không phải lãng phí

McKeown dành hẳn một chương để nói về giấc ngủ. Ông trích dẫn nghiên cứu cho thấy những người ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm có năng suất làm việc cao hơn, sáng tạo hơn và ra quyết định tốt hơn những người thiếu ngủ.

Tôi là người ngủ rất ít, thường chỉ 5-6 tiếng. Tôi tự hào về điều đó, nghĩ rằng mình tận dụng được thời gian. Nhưng McKeown chỉ ra: "Một giờ làm việc tỉnh táo còn giá trị hơn ba giờ làm việc uể oải vì thiếu ngủ."

Tôi bắt đầu ngủ đủ 7 tiếng mỗi đêm. Và quả thật, tôi làm việc hiệu quả hơn hẳn. Những quyết định sáng suốt hơn. Những bài giảng sâu sắc hơn. Tôi ít cáu gắt hơn với sinh viên, với đồng nghiệp, với gia đình.

Bài học 4: Chọn một cách có chiến lược

Một trong những câu tôi thích nhất trong sách: "Nếu bạn không ưu tiên cuộc sống của mình, người khác sẽ làm điều đó cho bạn."

Trước đây, tôi để người khác quyết định cách tôi sử dụng thời gian. Ai mời, tôi đi. Ai nhờ, tôi làm. Cuộc đời tôi là một chuỗi phản ứng với những yêu cầu từ bên ngoài.

Essentialism dạy tôi phải chủ động. Tôi phải tự quyết định điều gì quan trọng với mình, và nói "Không" với mọi thứ khác. Không phải vì tôi ích kỷ, mà vì tôi muốn dành những gì tốt nhất của mình cho những điều thực sự xứng đáng.

Essentialism và hành trình đồng hành trọn đời

Đọc Essentialism, tôi chợt nghĩ về một sự tương đồng thú vị với triết lý của Daiichi Life.

Bởi vì bản chất của Essentialism là tập trung vào những điều thực sự quan trọng và loại bỏ những thứ không cần thiết. Và trong hành trình dài của cuộc đời, có điều gì quan trọng hơn sự an tâm cho bản thân và gia đình?

Triết lý "By your side, for life" (Đồng hành, trọn đời) của Daiichi Life, với tôi, chính là một biểu hiện của tư duy tinh gọn. Họ không cố làm tất cả mọi thứ cho tất cả mọi người. Họ chọn một sứ mệnh rất rõ ràng: đồng hành cùng khách hàng trong suốt cuộc đời, bảo vệ họ trước những rủi ro không lường trước.

Tôi tìm hiểu và biết rằng, tinh thần này bắt nguồn từ văn hóa Nhật Bản, nơi chữ "Kizuna" (sợi dây liên kết) được coi trọng hơn bất cứ thứ gì. Trong trận động đất và sóng thần năm 2011, nhân viên Daiichi Life đã không ngại nguy hiểm, đến tận các trung tâm sơ tán để tìm kiếm khách hàng và trao tận tay họ những khoản thanh toán bảo hiểm. Họ không chỉ làm việc, họ đang sống với triết lý đồng hành của mình.

Điều này khiến tôi nghĩ: nếu mỗi người trong chúng ta đều có một người đồng hành thực sự đáng tin cậy, một người giúp chúng ta loại bỏ nỗi lo về tài chính, về rủi ro, về tương lai bất định, thì chúng ta sẽ có thêm rất nhiều năng lượng để tập trung vào những điều thực sự quan trọng trong cuộc sống.

Bởi vì nỗi lo lớn nhất của con người thường đến từ những điều không chắc chắn: nếu tôi ốm đau thì sao? Nếu tôi mất khả năng lao động thì sao? Nếu tôi không còn nữa, gia đình tôi sẽ thế nào? Những nỗi lo này, nếu không được giải quyết, sẽ luôn là những "tiếng ồn" làm xao nhãng chúng ta khỏi những điều thực sự quan trọng.

Một kế hoạch tài chính vững chắc, một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ phù hợp, chính là cách để loại bỏ những tiếng ồn đó, để chúng ta có thể tập trung toàn bộ năng lượng vào việc sống một cuộc đời ý nghĩa, vào việc dạy dỗ con cái, vào việc cống hiến cho xã hội, vào việc theo đuổi đam mê.

Đó là lý do tôi muốn giới thiệu với các bạn về dịch vụ tư vấn tài chính từ Daiichi Life qua số điện thoại 0932416712. Không phải để bán bảo hiểm, mà để các bạn có một người đồng hành thực sự, giúp các bạn loại bỏ những nỗi lo không cần thiết, để tập trung vào những điều thực sự quan trọng.

Tôi đã thay đổi thế nào sau khi đọc Essentialism

Sau khi đọc xong cuốn sách, tôi làm một việc chưa từng làm: tôi lập danh sách những việc tôi sẽ ngừng làm.

Tôi ngừng:

• Tham gia các hội thảo không thực sự liên quan đến chuyên môn của mình.

• Nhận lời viết bài cho các tạp chí không uy tín.

• Dạy thêm ở các trung tâm chỉ vì được mời.

• Tham gia các cuộc họp không có chương trình cụ thể.

• Trả lời email ngay lập tức (tôi chỉ trả lời vào hai khung giờ cố định trong ngày).

• Nhận điện thoại sau 8 giờ tối.

Ban đầu, tôi cảm thấy trống trải. Cảm giác như mình đang bỏ lỡ điều gì đó. Nhưng rồi tôi nhận ra: mình không bỏ lỡ điều gì cả. Mình chỉ đang dành thời gian cho những điều thực sự quan trọng.

Tôi có thời gian đọc sách nhiều hơn. Tôi có thời gian viết những bài báo chất lượng. Tôi có thời gian đi dạo với vợ mỗi chiều. Tôi có thời gian trò chuyện với con gái về những dự định của nó.

Và điều quan trọng nhất: tôi bắt đầu tận hưởng công việc của mình. Không còn cảm giác bị cuốn theo dòng xoáy của những deadline và yêu cầu từ người khác. Tôi làm việc vì tôi muốn, vì tôi thấy việc mình làm có ý nghĩa.

Lời khuyên cho người trẻ

Các bạn sinh viên thân mến,

Thầy không thể quay lại tuổi 20 để sống khác. Nhưng thầy có thể chia sẻ với các bạn những gì thầy đã học được từ cuốn sách này, từ chính những sai lầm của mình.

Thứ nhất, hãy xác định điều thực sự quan trọng với bạn. Đừng để người khác định nghĩa thành công cho bạn. Đừng chạy theo những tiêu chuẩn của xã hội nếu nó không phải là điều bạn thực sự muốn. Hãy dành thời gian để tự hỏi: "Điều gì khiến cuộc đời tôi có ý nghĩa?"

Thứ hai, học cách nói "Không" một cách có duyên. Đây là kỹ năng quan trọng nhất bạn cần học. Bạn không thể làm hài lòng tất cả mọi người. Và bạn không nên làm vậy. Hãy nhớ: mỗi lần bạn nói "Có" với điều gì đó, bạn đang nói "Không" với điều khác. Hãy chọn một cách khôn ngoan.

Thứ ba, tạo không gian cho những điều quan trọng. Đừng lên lịch quá kín. Hãy chừa ra những khoảng trống để suy ngẫm, để sáng tạo, để nghỉ ngơi. Những điều vĩ đại nhất thường đến từ những khoảng lặng, không phải từ sự hối hả.

Thứ tư, đặt ranh giới rõ ràng. Với công việc, với bạn bè, với đồng nghiệp, với gia đình. Ranh giới không phải để ngăn cách, mà để bảo vệ những gì quan trọng nhất.

Thứ năm, hãy tìm người đồng hành đáng tin cậy. Người giúp bạn loại bỏ những nỗi lo không cần thiết, để bạn có thể tập trung vào những điều thực sự ý nghĩa. Đó có thể là bạn bè, là gia đình, hoặc những chuyên gia tài chính từ Daiichi Life, những người sẵn sàng đồng hành cùng bạn qua mọi thăng trầm của cuộc sống.

Kết luận

"Essentialism" không phải là cuốn sách dạy bạn cách làm nhiều việc hơn trong thời gian ngắn hơn. Nó là cuốn sách dạy bạn cách làm đúng việc, cách tập trung vào những điều thực sự quan trọng, và cách loại bỏ những thứ không cần thiết.

Nó dạy rằng:

• Cuộc sống là một chuỗi những lựa chọn. Và lựa chọn quan trọng nhất là chọn điều gì xứng đáng với thời gian và năng lượng của bạn.

• Bạn không thể làm tất cả mọi thứ. Và bạn không nên cố.

• Ít hơn nhưng tốt hơn. Đó là công thức cho một cuộc sống có ý nghĩa.

Tôi ước mình đọc cuốn sách này sớm hơn 20 năm. Nhưng không sao, muộn còn hơn không. Và tôi hy vọng các bạn, ở tuổi đôi mươi, sẽ đọc nó và rút ra được những bài học mà tôi phải mất 30 năm mới hiểu thấu.

Hãy bắt đầu ngay hôm nay. Hãy chọn điều quan trọng nhất. Và hãy dũng cảm nói "Không" với phần còn lại.

---

...

Bài viết là trải nghiệm cá nhân và bài học tôi rút ra từ cuốn sách. Nếu các bạn quan tâm đến việc xây dựng một kế hoạch tài chính dài hạn, một phần quan trọng để loại bỏ những nỗi lo không cần thiết và tập trung vào những điều thực sự quan trọng, tôi có thể giới thiệu dịch vụ tư vấn tài chính uy tín từ Daiichi Life qua số điện thoại 0932416712. Hãy liên hệ nếu bạn cần một người đồng hành thực sự trên hành trình dài của cuộc đời.

---

Thầy giáo già
(Giảng viên Toán cao cấp, Đại học Kinh tế Quốc dân)