Nên dùng tiền tiết kiệm hay bảo hiểm để tự bảo vệ trước rủi ro?
Có tiền tiết kiệm rồi, tại sao vẫn có người mua bảo hiểm?
Có tiền tiết kiệm rồi thì có cần bảo hiểm nhân thọ nữa không? Đây là một câu hỏi rất hợp lý, đặc biệt với những gia đình đã có vài trăm triệu hoặc vài tỷ đồng trong tài khoản.
Nhiều người nghĩ đơn giản:
“Tôi có tiền. Nếu có chuyện gì thì lấy tiền ra giải quyết. Cần gì phải đóng phí bảo hiểm?”
Cách nghĩ này không sai.
Nếu gia đình có đủ tài sản để tự chịu mọi rủi ro mà không ảnh hưởng đến cuộc sống và các mục tiêu dài hạn, bảo hiểm có thể không phải ưu tiên.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ:
Bao nhiêu tiền mới thật sự đủ để một gia đình tự gánh một biến cố lớn?
Và quan trọng hơn:
Nếu phải dùng khoản tiền đang có để xử lý rủi ro, những kế hoạch khác của gia đình có bị ảnh hưởng không?
Đây là lý do tiền tiết kiệm và bảo hiểm không nhất thiết phải thay thế nhau. Hai công cụ này có những vai trò rất khác nhau trong quản trị tài chính gia đình.
Tiền tiết kiệm và bảo hiểm không làm cùng một việc
Hãy bắt đầu từ điều đơn giản nhất.
Tiền tiết kiệm là tiền bạn đã có
Bạn kiếm được tiền, dành dụm và tích lũy.
Khi có việc phát sinh, bạn sử dụng chính số tiền đó.
Ví dụ gia đình có 500 triệu tiền tiết kiệm.
Xe hỏng cần sửa 30 triệu.
Bạn lấy 30 triệu ra sửa xe.
Còn lại 470 triệu.
Đây là tự chịu rủi ro bằng nguồn lực của mình.
Nếu một năm sau cần thêm 50 triệu cho một việc khác, bạn tiếp tục lấy tiền từ khoản tiết kiệm.
Không có gì sai cả.
Đó chính là lý do mọi gia đình nên có một khoản tiền dự phòng phù hợp.
Còn bảo hiểm hoạt động theo một cơ chế khác
Với bảo hiểm, bạn đóng phí theo thỏa thuận và doanh nghiệp bảo hiểm nhận một số rủi ro theo phạm vi được quy định trong hợp đồng.
Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm thuộc phạm vi bảo hiểm, doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ chi trả theo hợp đồng và quy định pháp luật có liên quan.
Nói đơn giản:
Tiết kiệm là dùng tiền mình đã có để tự xử lý rủi ro.
Bảo hiểm là một cơ chế chuyển giao một phần rủi ro tài chính sang doanh nghiệp bảo hiểm, theo những điều kiện đã được thỏa thuận.
Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm, hoạt động kinh doanh bảo hiểm được xây dựng trên cơ sở doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận rủi ro trên cơ sở bên mua đóng phí và doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng.
Vì vậy, hai công cụ này có thể đứng cạnh nhau, thay vì phải lựa chọn một trong hai.
Có 2 tỷ tiền tiết kiệm thì sao?
Đây là ví dụ dễ hình dung nhất.
Giả sử một gia đình có:
- 2 tỷ tiền tiết kiệm.
- Hai vợ chồng.
- Hai con nhỏ.
- Chi phí sinh hoạt 50 triệu/tháng.
- Người chồng tạo ra phần lớn thu nhập.
- Vẫn còn khoản vay mua nhà.
Nghe qua thì gia đình này có nền tảng tài chính khá tốt.
Nhưng hãy thử đặt một câu hỏi khác:
Nếu người chồng không thể tạo ra thu nhập trong nhiều năm, 2 tỷ đó sẽ được dùng cho việc gì?
Tiền sinh hoạt?
Tiền học của con?
Trả nợ?
Chi phí chăm sóc?
Hay tất cả cùng lúc?
Nếu phải dùng 2 tỷ để xử lý biến cố, gia đình vẫn có tiền.
Nhưng những mục tiêu mà 2 tỷ đó vốn được dành cho cũng có thể bị ảnh hưởng.
Đây mới là điểm đáng suy nghĩ.
Có tiền không có nghĩa là tiền đó “rảnh” để chịu rủi ro
Đây là một trong những điều nhiều gia đình bỏ qua.
Ví dụ bạn có 2 tỷ.
Nhưng:
- 800 triệu dành cho việc học của con.
- 500 triệu dự định mua một tài sản.
- 400 triệu là quỹ dự phòng.
- 300 triệu đang đầu tư.
Bạn có thể nói:
“Tôi có 2 tỷ.”
Nhưng thực tế, không phải toàn bộ 2 tỷ đều là khoản tiền mà bạn muốn lấy ra bất cứ lúc nào.
Bởi mỗi khoản tiền đều có một mục tiêu.
Nếu một biến cố khiến bạn phải sử dụng khoản tiền dành cho mục tiêu A để xử lý rủi ro B, thì về bản chất bạn đang đánh đổi một mục tiêu tài chính để lấy khả năng chống đỡ một rủi ro.
Không sai.
Nhưng cần biết mình đang đánh đổi điều gì.
Vậy người có nhiều tiền vẫn có thể mua bảo hiểm vì sao?
Không phải vì họ không có tiền.
Mà đôi khi chính vì họ hiểu giá trị của việc bảo vệ những gì mình đang có.
Hãy thử hình dung:
Một người có 5 tỷ tài sản.
Nếu một biến cố khiến họ phải sử dụng 3 tỷ để xử lý, họ vẫn còn 2 tỷ.
So với một người chỉ có 300 triệu, rõ ràng khả năng chống chịu rất khác nhau.
Nhưng người có 5 tỷ có thể không muốn:
- Bán tài sản.
- Rút tiền đầu tư.
- Dùng tiền giáo dục của con.
- Dùng tiền chuẩn bị hưu trí.
- Phá vỡ kế hoạch tài chính đã xây dựng nhiều năm.
Vì vậy, họ có thể cân nhắc bảo hiểm để chuyển giao một phần rủi ro lớn.
Không phải để có thêm tiền.
Mà để hạn chế việc một biến cố lớn làm đảo lộn toàn bộ kế hoạch tài chính.
Nhưng có phải cứ có tiền là phải mua bảo hiểm?
Không.
Đây là điểm mình nghĩ rất cần nói thẳng.
Có người có tài sản lớn và gần như không có nhu cầu bảo hiểm đáng kể.
Ví dụ:
- Không có người phụ thuộc.
- Không có khoản nợ lớn.
- Hai vợ chồng đều có nguồn thu nhập tốt.
- Có tài sản thanh khoản cao.
- Có nhiều nguồn thu nhập.
- Đã có các giải pháp bảo vệ phù hợp.
- Khả năng tự chịu rủi ro rất cao.
Trong trường hợp đó, việc mua thêm bảo hiểm có thể không phải ưu tiên.
Không nên biến bảo hiểm thành một “món đồ bắt buộc” cho tất cả mọi người.
Ngược lại, có ít tiền cũng không có nghĩa là phải mua thật nhiều bảo hiểm
Một gia đình thu nhập 30 triệu/tháng nhưng chi phí đã 25 triệu thì dòng tiền rất khác một gia đình thu nhập 100 triệu nhưng chi 50 triệu.
Nếu dành một phần quá lớn thu nhập cho phí bảo hiểm, gia đình có thể gặp áp lực dòng tiền.
Trong khi đó, quỹ dự phòng vẫn chưa có.
Nợ vẫn còn.
Các nhu cầu thiết yếu vẫn chưa được đảm bảo.
Vì vậy, trước khi nghĩ đến mức bảo hiểm bao nhiêu, cần nhìn vào toàn bộ bức tranh tài chính.
Hãy thử tính “khoảng thiếu” thay vì chỉ nhìn vào số tiền đang có
Đây là cách thực tế hơn.
Giả sử gia đình cần khoảng:
4 tỷ đồng
để duy trì cuộc sống, xử lý nghĩa vụ tài chính và đảm bảo một số mục tiêu quan trọng nếu người trụ cột gặp một biến cố nghiêm trọng.
Gia đình hiện có:
2 tỷ đồng
có thể sử dụng.
Vậy khoảng thiếu là:
2 tỷ đồng.
Lúc này mới có câu hỏi:
Gia đình muốn tự tích lũy thêm 2 tỷ để tự chịu rủi ro?
Hay:
Muốn dùng một công cụ bảo hiểm để chuyển giao một phần rủi ro này?
Không có câu trả lời chung cho tất cả mọi người.
Nhưng ít nhất, lúc này quyết định đã dựa trên con số và nhu cầu thực tế, chứ không phải câu nói:
“Có tiền rồi thì cần gì bảo hiểm.”
Bảo hiểm có thể giúp bảo vệ tài sản, nhưng không phải “lá chắn tuyệt đối”
Cũng cần nói rõ điều ngược lại.
Bảo hiểm không có nghĩa là:
“Có hợp đồng rồi thì mọi rủi ro đều được chi trả.”
Không phải.
Mỗi sản phẩm có:
- Quyền lợi.
- Điều kiện.
- Phạm vi bảo hiểm.
- Thời gian chờ đối với một số quyền lợi.
- Các trường hợp loại trừ.
- Quy định về phí và hiệu lực hợp đồng.
Do đó, quyền lợi thực tế phải được xem theo hợp đồng và quy tắc, điều khoản của sản phẩm cụ thể.
Đây cũng là lý do không nên chỉ nghe một câu:
“Hợp đồng này bảo vệ anh/chị rất nhiều.”
Mà cần hỏi:
“Bảo vệ trong trường hợp nào, bao nhiêu, điều kiện gì và trường hợp nào không được chi trả?”
Hiểu rõ trước khi tham gia luôn quan trọng hơn nghe một lời giới thiệu hấp dẫn.
Tiết kiệm nên dùng cho những rủi ro nào?
Không có một công thức tuyệt đối, nhưng có thể hình dung như sau.
Rủi ro nhỏ, có thể dự đoán
Ví dụ:
- Sửa chữa.
- Thất nghiệp trong thời gian ngắn.
- Chi phí sinh hoạt phát sinh.
- Những khoản khẩn cấp vài triệu đến vài chục triệu.
Quỹ dự phòng và tiền tiết kiệm thường đóng vai trò quan trọng.
Rủi ro trung bình
Ví dụ:
- Chi phí y tế.
- Mất thu nhập trong một khoảng thời gian.
- Một số trách nhiệm tài chính bất ngờ.
Có thể kết hợp:
Tiết kiệm + quỹ dự phòng + bảo hiểm sức khỏe + các nguồn lực khác.
Rủi ro có thể gây thiệt hại rất lớn
Ví dụ:
- Mất khả năng tạo thu nhập dài hạn.
- Tử vong của người trụ cột.
- Một biến cố sức khỏe nghiêm trọng thuộc phạm vi bảo hiểm.
Nếu hậu quả có thể lên tới hàng tỷ đồng, gia đình nên cân nhắc:
“Tôi có thực sự muốn dùng toàn bộ tài sản của mình để tự gánh rủi ro này không?”
Nếu không, bảo hiểm có thể là một công cụ phù hợp để xem xét.
Có một nguyên tắc rất đáng nhớ: “Tự chịu cái mình chịu được”
Quản trị rủi ro không có nghĩa là phải bảo hiểm tất cả.
Ngược lại.
Một cách tiếp cận hợp lý là:
Rủi ro nhỏ → tự chịu.
Rủi ro vừa → chuẩn bị quỹ dự phòng và các công cụ phù hợp.
Rủi ro quá lớn → cân nhắc chuyển giao một phần.
Ví dụ:
Bạn có 2 tỷ.
Một sự cố khiến bạn mất 10 triệu.
Bạn hoàn toàn có thể tự xử lý.
Nhưng nếu một biến cố có thể khiến gia đình thiếu 3–5 tỷ thì câu chuyện khác hoàn toàn.
Đó chính là lý do bảo hiểm tồn tại.
Không phải để thay bạn trả tiền cho mọi chuyện.
Mà để giúp bạn không phải tự gánh toàn bộ một số rủi ro có thể vượt quá khả năng tài chính.
Đừng để tiền tiết kiệm trở thành “quỹ chữa cháy” cho cả cuộc đời
Một gia đình có tài chính tốt không chỉ cần nhiều tiền.
Họ cần biết:
Khoản tiền nào dành cho việc gì.
Ví dụ:
| Khoản tiền | Mục đích |
|---|---|
| Quỹ dự phòng | Rủi ro ngắn hạn |
| Tiền tiết kiệm | Mục tiêu trung và dài hạn |
| Đầu tư | Tăng trưởng tài sản |
| Bảo hiểm | Chuyển giao một phần rủi ro |
| Thu nhập | Duy trì cuộc sống và tích lũy |
Nếu tất cả mọi rủi ro đều được xử lý bằng một tài khoản tiết kiệm duy nhất, thì chỉ cần một biến cố đủ lớn, rất nhiều mục tiêu tài chính có thể bị kéo theo.
Một câu hỏi đơn giản để biết mình đang cần gì
Anh/chị có thể thử trả lời 5 câu hỏi:
1. Nếu mất thu nhập 12 tháng, gia đình có sống được không?
2. Nếu người trụ cột không thể làm việc trong vài năm, khoản tiền nào sẽ nuôi gia đình?
3. Nếu phải chi một khoản rất lớn, gia đình có phải bán tài sản không?
4. Nếu lấy tiền tiết kiệm ra xử lý rủi ro, mục tiêu nào sẽ bị ảnh hưởng?
5. Khoảng thiếu hụt lớn nhất mà gia đình không thể tự gánh là bao nhiêu?
Nếu chưa trả lời được 5 câu này, có lẽ chưa nên vội hỏi “mua bảo hiểm bao nhiêu”.
Hãy xác định khoảng trống trước.
Vậy nên dùng tiền tiết kiệm hay dùng bảo hiểm?
Câu trả lời hợp lý nhất có lẽ là:
Không nhất thiết phải chọn một.
Hãy để tiền tiết kiệm làm tốt nhiệm vụ của tiền tiết kiệm.
Và nếu có những rủi ro quá lớn mà gia đình không muốn hoặc không thể tự gánh, hãy cân nhắc bảo hiểm như một công cụ chuyển giao rủi ro.
Ví dụ:
Tiết kiệm để xử lý những chuyện mình đủ sức tự xử lý.
Bảo hiểm để cân nhắc chuyển giao những rủi ro có thể làm đảo lộn tài chính gia đình.
Đó là cách nhìn thực tế hơn rất nhiều so với hai suy nghĩ cực đoan:
“Có tiền rồi thì không cần bảo hiểm.”
hoặc:
“Có gia đình là nhất định phải mua thật nhiều bảo hiểm.”
Cả hai đều quá đơn giản.
Kết luận: Mục tiêu không phải là có thật nhiều tiền hay thật nhiều bảo hiểm
Một kế hoạch tài chính gia đình tốt không phải là:
Có thật nhiều tiền tiết kiệm.
Cũng không phải:
Có thật nhiều hợp đồng bảo hiểm.
Mà là biết:
Rủi ro nào mình có thể tự chịu.
Rủi ro nào mình cần chuẩn bị trước.
Rủi ro nào có thể chuyển giao.
Và quan trọng nhất:
Nếu có chuyện xảy ra, gia đình mình có phải hy sinh những mục tiêu quan trọng để giải quyết nó hay không?
Nếu câu trả lời là không, rất tốt.
Nếu câu trả lời là có, đó chính là khoảng trống cần được nhìn lại.
Bảo hiểm có thể là một phần của lời giải, nhưng không phải lời giải duy nhất.
Bởi cuối cùng, điều chúng ta muốn bảo vệ không chỉ là tiền.
Mà là những kế hoạch mà gia đình đã mất nhiều năm để xây dựng.
Nguồn pháp luật chính thống
Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 quy định về hoạt động kinh doanh bảo hiểm, trong đó có nguyên tắc doanh nghiệp bảo hiểm nhận rủi ro trên cơ sở bên mua đóng phí và thực hiện chi trả khi xảy ra sự kiện bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng.
Vì vậy, khi nói bảo hiểm “chuyển giao rủi ro”, cần hiểu chính xác là chuyển giao trong phạm vi trách nhiệm mà hợp đồng bảo hiểm quy định. Quyền lợi thực tế, điều kiện chi trả và trường hợp loại trừ phải được xem theo sản phẩm và hợp đồng cụ thể.
Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 – Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật
CLICK LIÊN HỆ HOẶC GỌI NGAY HOTLINE
