Bảo hiểm nhân tho nên mua o dau

Các bạn nên mua bảo hiểm dai-ichi-life.

Thinking, Fast and Slow - Daniel KahnemanThinking, Fast and Slow – Daniel Kahneman: Khi bộ não của chúng ta không lý trí như ta vẫn tưởng

288

Thinking, Fast and Slow của Daniel Kahneman là cuốn sách nổi tiếng về cách con người suy nghĩ và đưa ra quyết định. Tác giả giới thiệu hai hệ thống tư duy: một hệ thống nhanh, trực giác và tự động; một hệ thống chậm, có chủ ý và phân tích.

Thông qua những nghiên cứu về thiên kiến nhận thức, cảm xúc và cách đánh giá rủi ro, Kahneman cho thấy chúng ta không phải lúc nào cũng lý trí như mình tưởng. Cuốn sách giúp người đọc hiểu rõ hơn cách bộ não ảnh hưởng đến những lựa chọn trong cuộc sống, công việc và tài chính.

Hai hệ thống tư duy: Chúng ta đang suy nghĩ bằng cách nào?

Đây là nền tảng quan trọng nhất của Thinking, Fast and Slow.

Kahneman mô tả hai cách vận hành khác nhau của tâm trí.

System 1 – Tư duy nhanh

System 1 hoạt động gần như tự động.

Nó giúp bạn:

Nhận ra khuôn mặt quen thuộc.
Đọc một câu đơn giản.
Phản ứng khi có vật gì đó bất ngờ lao về phía mình.
Cảm nhận ngay một người “có vẻ đáng tin”.
Trả lời những câu hỏi đơn giản.
Đưa ra những phán đoán ban đầu mà gần như không cần suy nghĩ có ý thức.

Nó cực kỳ nhanh và tiết kiệm năng lượng.

Nhưng cái giá của sự nhanh chóng ấy là nó thường sử dụng những lối tắt tinh thần.

System 2 – Tư duy chậm

System 2 xuất hiện khi chúng ta phải thực sự tập trung.

Ví dụ:

17 × 24 bằng bao nhiêu?

Bạn không thể chỉ “cảm thấy” câu trả lời.

Bạn phải dừng lại, tính toán và kiểm tra.

System 2 cũng được kích hoạt khi chúng ta phải:

So sánh nhiều phương án.
Đánh giá một quyết định lớn.
Phân tích số liệu.
Kiểm tra một giả định.
Suy nghĩ về xác suất.
Cân nhắc hậu quả dài hạn.

Nhưng System 2 có một nhược điểm rất con người:

Nó khá lười.

Bởi suy nghĩ sâu cần năng lượng.

Vì vậy, trong rất nhiều tình huống, System 1 sẽ đưa ra một câu trả lời nhanh, còn System 2 chỉ xuất hiện để… hợp thức hóa câu trả lời đó.

Đây chính là một trong những điều đáng sợ nhất mà cuốn sách gợi ra:

Không phải lúc nào chúng ta cũng suy nghĩ rồi mới quyết định. Nhiều khi chúng ta quyết định trước, rồi mới tìm lý do để giải thích cho quyết định của mình.

Vấn đề không phải chúng ta thiếu thông minh, mà là bộ não có những “lối tắt”

Một trong những giá trị lớn của Thinking, Fast and Slow là Kahneman không xem con người là những sinh vật “ngu ngốc”.

Ngược lại.

Bộ não đã phát triển rất nhiều cơ chế giúp chúng ta xử lý thế giới phức tạp một cách nhanh chóng.

Nếu mỗi lần đi đường chúng ta đều phải phân tích hàng trăm biến số trước khi quyết định nên rẽ trái hay phải, con người có lẽ đã chẳng thể sống nổi.

Vấn đề là những cơ chế này đôi khi hoạt động trong những hoàn cảnh mà chúng không phù hợp.

Đó là lúc các cognitive biases – thiên kiến nhận thức xuất hiện.

Chúng có thể khiến chúng ta đánh giá sai con người, đánh giá sai rủi ro, đánh giá sai xác suất và thậm chí đánh giá sai chính mình.

Hiệu ứng mỏ neo: Con số đầu tiên có thể kéo suy nghĩ của chúng ta đi rất xa

Một trong những hiện tượng nổi tiếng được Kahneman phân tích là anchoring effect – hiệu ứng neo.

Hãy tưởng tượng một chiếc áo được treo bảng:

Giá cũ: 2.000.000 đồng
Giá hiện tại: 1.000.000 đồng

Bạn lập tức cảm thấy:

“Rẻ quá!”

Nhưng khoan.

Một câu hỏi quan trọng hơn là:

1.000.000 đồng có thực sự là mức giá hợp lý cho chiếc áo đó không?

Chúng ta thường bị ảnh hưởng bởi con số đầu tiên xuất hiện trong đầu hoặc trước mắt.

Nếu mức giá ban đầu là 2 triệu, 1 triệu có vẻ rất rẻ.

Nhưng nếu mức giá hợp lý thực sự chỉ là 600.000 đồng, thì 1 triệu lại chẳng hề “hời”.

Điều này không chỉ xảy ra trong mua sắm.

Nó xuất hiện trong:

Đàm phán.
Định giá tài sản.
Mức lương.
Đầu tư.
Kinh doanh.
Các quyết định tài chính.

Bài học sâu hơn ở đây là:

Một con số không chỉ cung cấp thông tin. Nó còn có thể định hình cách chúng ta nhìn nhận những thông tin xuất hiện sau đó.

Thiên kiến sẵn có: Điều dễ nhớ chưa chắc là điều dễ xảy ra

Một vụ tai nạn máy bay gây chú ý trên truyền thông.

Một người xem liên tục những hình ảnh đó có thể bắt đầu cảm thấy:

“Đi máy bay nguy hiểm quá.”

Trong khi đó, những chuyến bay an toàn diễn ra mỗi ngày gần như chẳng bao giờ trở thành tin tức.

Đây là một ví dụ giúp hiểu availability heuristic – lối tắt dựa trên tính sẵn có.

Não bộ có xu hướng đánh giá một sự kiện là dễ xảy ra hơn nếu chúng ta dễ nhớ hoặc dễ hình dung nó.

Và đây là một điểm cực kỳ quan trọng khi nói về rủi ro.

Khả năng chúng ta nhớ một sự kiện không đồng nghĩa với xác suất sự kiện đó xảy ra.

Trong cuộc sống, chúng ta thường đánh giá rủi ro dựa trên những gì vừa nhìn thấy, vừa nghe thấy hoặc vừa trải qua.

Nhưng quản trị rủi ro tốt lại đòi hỏi một câu hỏi khác:

“Xác suất thực tế là bao nhiêu, và nếu xảy ra thì hậu quả là gì?”

Đây là sự khác biệt giữa cảm giác về rủi ro và đánh giá rủi ro.

Thiên kiến xác nhận: Chúng ta thường thích những thông tin làm mình thấy mình đúng

Một người tin rằng đầu tư vào một lĩnh vực nào đó chắc chắn sinh lời sẽ dễ dàng chú ý đến những câu chuyện thành công.

Một người tin rằng bảo hiểm “chỉ là mất tiền” có thể đặc biệt chú ý đến những câu chuyện hợp đồng không được chi trả, nhưng lại ít chú ý đến những trường hợp bảo hiểm thực sự phát huy vai trò khi rủi ro xảy ra.

Một người đã quyết định mua một tài sản có thể tiếp tục tìm kiếm những thông tin chứng minh rằng mình đã lựa chọn đúng.

Đó là một trong những biểu hiện của confirmation bias – thiên kiến xác nhận.

Chúng ta không chỉ tìm kiếm thông tin.

Chúng ta thường vô thức tìm kiếm những thông tin khiến câu chuyện trong đầu mình trở nên hợp lý.

Vì vậy, một kỹ năng rất quan trọng trong tư duy không phải là:

“Làm thế nào để chứng minh tôi đúng?”

Mà là:

“Thông tin nào có thể chứng minh tôi đang sai?”

Đó là một câu hỏi khó chịu.

Nhưng thường là một câu hỏi rất đáng giá.

Ác cảm mất mát: Mất 10 triệu thường khiến ta đau hơn việc kiếm thêm 10 triệu

Một trong những đóng góp quan trọng của Kahneman và Amos Tversky là nghiên cứu về loss aversion – ác cảm mất mát, gắn với Prospect Theory.

Nói đơn giản, con người thường phản ứng mạnh với mất mát hơn so với một khoản lợi ích tương đương. Công trình của họ đã góp phần thay đổi cách kinh tế học nhìn nhận giả định về một con người luôn ra quyết định hoàn toàn lý trí.

Hãy thử tưởng tượng:

Phương án A: chắc chắn nhận 10 triệu.

Phương án B: có 50% nhận 20 triệu và 50% không nhận gì.

Nhiều người sẽ chọn A.

Nhưng nếu đổi cách diễn đạt:

Phương án A: chắc chắn mất 10 triệu.

Phương án B: 50% mất 20 triệu, 50% không mất gì.

Cách lựa chọn có thể thay đổi.

Điều đáng nói là:

Các con số có thể giống nhau, nhưng cách chúng ta cảm nhận chúng lại khác nhau.

Đó là sức mạnh của framing – hiệu ứng khung.

Chúng ta không chỉ nhìn vào tiền, chúng ta nhìn vào câu chuyện gắn với tiền

Một người có thể sẵn sàng bỏ ra 50 triệu cho một chuyến du lịch nhưng lại cảm thấy rất khó chịu khi phải bỏ ra 50 triệu cho một kế hoạch tài chính dài hạn.

Về mặt số học:

50 triệu vẫn là 50 triệu.

Nhưng về mặt tâm lý, hai khoản tiền có thể mang hai “ý nghĩa” hoàn toàn khác nhau.

Một khoản được nhìn như:

“Tiền để tận hưởng cuộc sống.”

Khoản kia lại được nhìn như:

“Tiền bị khóa lại.”

Đây là lý do khi nói về tài chính cá nhân, chỉ đưa ra con số thường chưa đủ.

Con người cần hiểu:

Tiền này để làm gì?
Nó giải quyết vấn đề nào?
Nó phục vụ mục tiêu nào?
Và mình đang đánh đổi điều gì để có được nó?

Đó cũng là lý do một kế hoạch tài chính tốt không chỉ cần bảng tính.

Nó cần hiểu tâm lý của chính người đang sử dụng bảng tính đó.

Sự tự tin quá mức: Chúng ta thường đánh giá mình giỏi hơn khả năng thực tế

Một trong những chủ đề đáng suy ngẫm của Kahneman là overconfidence – sự tự tin quá mức.

Con người có xu hướng tin rằng mình hiểu tình huống rõ hơn thực tế.

Điều này đặc biệt nguy hiểm trong những lĩnh vực có nhiều yếu tố bất định.

Ví dụ:

Một người đầu tư thành công vài lần có thể bắt đầu nghĩ:

“Mình có khả năng chọn đúng.”

Nhưng thành công đó có thể là kết quả của:

Kỹ năng.
Kinh nghiệm.
Thời điểm.
May mắn.
Hoặc sự kết hợp của tất cả những yếu tố trên.

Chúng ta thường rất giỏi kể lại câu chuyện sau khi sự việc đã xảy ra.

Nhưng khả năng kể một câu chuyện hợp lý về quá khứ không đồng nghĩa với khả năng dự đoán chính xác tương lai.

Đây là một bài học rất quan trọng đối với bất kỳ ai làm tài chính.

Ảo tưởng về khả năng kiểm soát tương lai

Con người rất thích cảm giác rằng mình có thể kiểm soát tương lai.

Chúng ta lập kế hoạch.

Dự đoán.

Tính toán.

Đặt mục tiêu.

Và điều đó hoàn toàn cần thiết.

Nhưng Kahneman khiến người đọc nhận ra một điều khiêm tốn hơn:

Có những thứ chúng ta có thể kiểm soát, và có những thứ chúng ta chỉ có thể chuẩn bị để đối phó.

Bạn có thể kiểm soát:

Mức tiết kiệm.
Cách phân bổ tài sản.
Thói quen chi tiêu.
Việc chuẩn bị quỹ dự phòng.
Cách bảo vệ thu nhập.

Nhưng bạn không thể kiểm soát hoàn toàn:

Thị trường.
Sức khỏe.
Tai nạn.
Biến cố gia đình.
Những thay đổi bất ngờ trong cuộc sống.

Tài chính trưởng thành không phải là tin rằng “mọi thứ sẽ ổn”.

Mà là:

“Nếu mọi thứ không diễn ra như kế hoạch, tôi đã chuẩn bị đến đâu?”

Liên Hệ Với Quản Lý Tài Chính Gia Đình

Thinking, Fast and Slow đặc biệt đáng đọc với những người đang xây dựng tài chính gia đình, bởi rất nhiều quyết định tiền bạc không được thực hiện bằng những phép tính hoàn toàn lý trí.

Chúng ta bị ảnh hưởng bởi cảm xúc, kinh nghiệm, ký ức, cách diễn đạt và những câu chuyện mình nghe được.

1. Đừng chỉ hỏi “lời bao nhiêu?”

Một kế hoạch tài chính tốt không chỉ nhìn vào lợi nhuận.

Cần nhìn cả:

Rủi ro → thanh khoản → thời gian → mục tiêu → khả năng chịu đựng biến động.

Một khoản đầu tư có khả năng sinh lời cao nhưng khiến gia đình mất ngủ mỗi đêm chưa chắc là khoản đầu tư phù hợp.

2. Đừng để một trải nghiệm cá nhân trở thành “chân lý”

Một người từng kiếm được tiền từ một kênh đầu tư có thể nghĩ:

“Kênh này chắc chắn tốt.”

Một người từng mất tiền lại có thể nghĩ:

“Kênh này chắc chắn nguy hiểm.”

Cả hai đều có thể đang để trải nghiệm cá nhân thay thế cho dữ liệu.

3. Đừng chỉ chuẩn bị cho kịch bản đẹp nhất

Gia đình thường lập kế hoạch dựa trên:

Thu nhập hiện tại + sức khỏe hiện tại + công việc hiện tại.

Nhưng một kế hoạch tài chính trưởng thành nên hỏi thêm:

Nếu thu nhập giảm thì sao?

Nếu một người không thể tiếp tục làm việc thì sao?

Nếu chi phí y tế tăng mạnh thì sao?

Nếu có một biến cố xảy ra đúng lúc gia đình đang có khoản vay lớn thì sao?

Đó không phải là bi quan.

Đó là quản trị rủi ro.

Góc Nhìn Từ Bảo Hiểm Nhân Thọ

Đọc Thinking, Fast and Slow dưới góc nhìn bảo hiểm, mình thấy một bài học rất đáng chú ý:

Con người thường không giỏi đánh giá những rủi ro có xác suất nhỏ nhưng hậu quả rất lớn.

Đây là lý do bảo hiểm không nên được hiểu đơn giản là một sản phẩm để “kiếm lời”.

Bản chất của nó nằm nhiều hơn ở việc chuyển giao một phần rủi ro tài chính mà một gia đình khó có khả năng tự gánh chịu.

Ví dụ:

Một người trụ cột có thu nhập 100 triệu đồng/tháng.

Gia đình có thể cảm thấy:

“Mình đang rất ổn.”

Nhưng nếu nguồn thu nhập chính ấy biến mất trong một thời gian dài, câu hỏi không còn là:

“Tôi có bao nhiêu tiền tiết kiệm?”

Mà là:

“Gia đình tôi có thể duy trì cuộc sống hiện tại trong bao lâu?”

Ở đây, bảo hiểm có thể đóng vai trò như một lớp bảo vệ trong tổng thể kế hoạch tài chính, bên cạnh quỹ dự phòng, tiết kiệm, đầu tư, tài sản và các nguồn thu nhập khác.

Nhưng điều quan trọng là không nên dùng tâm lý sợ hãi để bán bảo hiểm.

Không phải:

“Anh chị phải mua vì chẳng biết ngày mai chuyện gì xảy ra.”

Mà nên là:

“Nếu gia đình đang xây dựng một kế hoạch tài chính dài hạn, chúng ta nên tính cả những rủi ro có thể làm kế hoạch đó đổ vỡ.”

Đó là một cách nhìn tỉnh táo hơn.

Và cũng rất gần với tinh thần của Kahneman:

Đừng để cảm giác hiện tại thay thế cho việc đánh giá rủi ro một cách có hệ thống.

Một bài học đặc biệt dành cho người làm tư vấn tài chính

Thinking, Fast and Slow cũng khiến người làm tư vấn phải nhìn lại chính mình.

Khách hàng không phải lúc nào cũng quyết định dựa trên bảng quyền lợi.

Họ có thể bị ảnh hưởng bởi:

Ấn tượng đầu tiên về người tư vấn.
Cách bạn trình bày con số.
Một câu chuyện họ từng nghe.
Trải nghiệm của người thân.
Nỗi sợ mất tiền.
Nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội.
Một con số được đưa ra ngay từ đầu.
Cảm giác “người này có đáng tin không?”

Vì vậy, người tư vấn tốt không chỉ cần nói đúng.

Mà còn cần hiểu:

Khách hàng đang nhìn vấn đề bằng hệ quy chiếu nào?

Một cuộc tư vấn tử tế không nên lợi dụng những thiên kiến nhận thức đó để thúc khách hàng ra quyết định.

Ngược lại, người tư vấn nên giúp khách hàng chậm lại một chút.

Hỏi họ:

Mục tiêu thật sự là gì?

Điều gì quan trọng nhất với gia đình?

Nếu tình huống xấu xảy ra thì hậu quả tài chính thế nào?

Khả năng tài chính hiện tại có phù hợp với kế hoạch không?

Khi đó, tư vấn tài chính trở thành một quá trình giúp khách hàng ra quyết định sáng suốt hơn, chứ không đơn thuần là thuyết phục họ mua một sản phẩm.

Những Bài Học Giá Trị Nhất Từ Thinking, Fast and Slow

1. Đừng quá tin vào trực giác

Trực giác rất hữu ích trong những lĩnh vực chúng ta có kinh nghiệm thực sự.

Nhưng trong những vấn đề phức tạp, nhiều biến số và nhiều bất định, hãy biết lúc nào cần dừng lại để phân tích.

2. Điều dễ nhớ không nhất thiết là điều dễ xảy ra

Một câu chuyện gây sốc có thể ở lại trong trí nhớ rất lâu.

Nhưng trí nhớ không phải là công cụ thống kê.

3. Hãy cảnh giác với con số đầu tiên

Một mức giá, một mức lợi nhuận hoặc một con số được đưa ra trước có thể trở thành “chiếc neo” khiến những đánh giá tiếp theo bị lệch.

4. Đừng nhầm sự tự tin với năng lực dự đoán

Bạn có thể rất hiểu lĩnh vực của mình mà vẫn không thể dự đoán chính xác tương lai.

5. Hãy tìm bằng chứng chống lại quan điểm của chính mình

Nếu chỉ tìm những thông tin khiến mình thấy mình đúng, chúng ta sẽ rất khó nhận ra sai lầm.

6. Rủi ro cần được nhìn bằng cả xác suất lẫn hậu quả

Một sự kiện có xác suất thấp nhưng hậu quả cực lớn vẫn có thể cần được chuẩn bị.

7. Đừng để cảm xúc hiện tại quyết định toàn bộ tương lai

Chúng ta thường đánh giá tương lai dựa trên cảm xúc hiện tại.

Nhưng tương lai có thể rất khác.

8. Tư duy tốt không phải là suy nghĩ chậm mọi lúc

Cuộc sống không thể vận hành bằng phân tích từng việc nhỏ.

Điều quan trọng là biết:

Khi nào nên tin vào trực giác – và khi nào cần bắt System 2 ngồi xuống làm việc nghiêm túc.

Ai Nên Đọc Cuốn Sách Này?

Người quan tâm đến tâm lý học

Nếu bạn muốn hiểu tại sao mình suy nghĩ, lựa chọn và phản ứng theo những cách đôi khi chính mình cũng không lý giải được, đây là một cuốn sách rất đáng đọc.

Người làm kinh doanh

Quyết định kinh doanh luôn chứa đầy bất định, dự báo và rủi ro. Hiểu thiên kiến nhận thức có thể giúp bạn nhìn các quyết định của mình tỉnh táo hơn.

Người làm tài chính và đầu tư

Đây có lẽ là một trong những nhóm độc giả phù hợp nhất.

Bởi thị trường tài chính không chỉ là câu chuyện của những con số.

Nó còn là câu chuyện về lòng tham, nỗi sợ, sự tự tin, ác cảm mất mát và khả năng đánh giá rủi ro của con người.

Cha mẹ và những người đang xây dựng gia đình

Không cần phải là chuyên gia tâm lý mới có thể hưởng lợi từ cuốn sách.

Chỉ cần bạn đang phải đưa ra những quyết định quan trọng cho gia đình, việc hiểu cách bộ não có thể đánh lừa chính mình đã là một lợi thế.

Người làm tư vấn

Đặc biệt là những người tư vấn tài chính, bảo hiểm, đầu tư, bất động sản hoặc các lĩnh vực mà quyết định của khách hàng chịu ảnh hưởng mạnh bởi cảm xúc và nhận thức.